Kurt Kanunu

 

Kurt Kanunu, Atasözü Yazmak, Tarafsızlık, Sorumluluktan Kaçmak ve Dünya Kupası Heyecanı

Neredeyse iki hafta önce notlarını çıkardığım kitaptan bahsedeceğim: Kemal Tahir’in Kurt Kanunu. Oldukça hacimli, uzunca bir kitap; ama okuması ilginç bir şekilde bir o kadar kolay. İki günde başlasanız bitirebileceğiniz bir kitap, üçyüz küsür sayfa olsa da.

İtiraf etmem gerekirse, okuma kulübünde sıradaki kitabımız olmasa bu dönem özellikle okuyacağım bir kitap değildi. Ama okuduğuma çok memnun oldum. Yalnız çok uzun alıntılarım var; o yüzden bu yazının bu kadar ertelenme nedeni hem bu alıntıların çokluğunun gözümü korkutması, hem de kitabın filmi ve dizisi olduğu için üzerine üretilmiş içerikleri tüketmek istemem. Ama o da pek mümkün olmadı. Sadece Emrah Safa Gürkan’ın videolarını izledim ve birkaç kitap yorumu okudum. Kitabın büyük çoğunluğunu da dinledim; son gün bitirmek zorunda kaldım.

Gayet dolu dolu bir içerik var elimde. Ancak materyal bu sefer çok güçlü ve ben onun yanında aciz kaldım.

Kemal Tahir zaten benim çok geç tanıştığım bir yazar. Yazmaya başladıktan sonra, gittiğim yazarlık atölyesinde hepimiz bir hafta bir yazar tanıtacaktık. Bunun için kura çekmiştik ve bana Kemal Tahir çıkmıştı. O zaman mutlu olmuştum; çünkü edebiyatımızın “Üç Kemal”ini hiç okumamıştım, merak da ediyordum. Devlet Ana’yı hemen o hafta bitirip yazarın hayatına bakmıştım ve çok etkilenmiştim. O hapis yılları, sinemaya yöneldiği dönem, neredeyse bir senaryo yazar gibi yazması… Kitap da eminim çok güzel uyarlanmıştır, filme çok müsait çünkü. Halkı, köylüyü, politikacıları o kadar doğru yansıtıyor ki “bu insan bunların arasından gelmiş” diyebiliyorsunuz Kemal Tahir için.

Kurt Kanunu’ndaki karakterlerin neredeyse tamamı gerçek hayattan alınmış. Üstelik Kemal Tahir yalnızca roman yazmakla da kalmamış; atasözleri de yazmış. “Atasözünün söyleyeni bilinmez” derler ya, bizim atasözü sandığımız “Kurtlukta düşeni yemek kanundur” ya da “İt izine karıştı” gibi cümleler hep onun kaleminden çıkmış, hâlâ kullanılıyor. Demek insan atasözü de yazabiliyormuş; bunu da öğrenmiş oldum böylece.

Nasıl özetlenir bu kitap? Özetlemeyeceğim zaten, böyle bir misyon yüklemiyorum kendime. Özellikle böyle kitapları bir çırpıda anlatmak mümkün değil. Çok etkileyici bir giriş yapıyor. Başta tam olarak ne okuduğunuzu anlamıyorsunuz; meğer İzmir suikastinden bahsediyormuş. Atatürk’ü öldürmeye çalışan insanların arasında hiçbir dahli olmasa da haberinin olduğu gerekçesiyle adı karışan Kara Kemal ve onun yaşadığı süreç… Ne kadar güçlü bir karakter olsa da birden yalnız kalması çok çarpıcı. Kitabın sonu da çok etkileyici, çok gerçekçi. Gelin ilk alıntıyla başlayalım:

“Katı hasır şapkasını her zamanki gibi sağ kaşına yıkmış, birine meydan okurcasına çenesini yumruğuna dayamıştı. “Hiç söz dinlemez bu herif… Dinlemez…” Sövdü. Duymasından ya da görüp sırıtarak şapkasını sallamasından çekinerek yanladı. “Söz dinlese, böyle işlere de girmez ya…” Korkmazlığını çok beğendiği halde, başından beri sevememişti bu Lazoğlu’nu… Saygılıydı her zaman kendisine karşı, hiç kimseyi adam yerine koymazken… Yadırgadığı, ikram edilen sigarayı bile sanki bileği gücüne haraç gibi almasıydı. Almanya’da okumuştu. Biraz da Fransızca biliyordu. Öyleyken üstünde yontulmamış köylü kabalığı vardı. Mebusken muhalefetin önemli konuşmacılarından olduğu halde, dinleyenler, okuma yazma bilmeyen biriymiş gibi şaşkınlık duyarlardı. Oysa şık giyinir, ellerini her zaman temiz tutar, tırnaklarına özenirdi. Para kazanmayı hiç sevmiyordu ama hesapsız harcamaya bayılıyordu. Terse düşüp bu kadar tehlikeli işlere girmesi belki de bundandı. Bütün gerçek kumarcılar gibi, oyunlardan başka her şeye karşı kesinlikle dalgındı. Yüzüne açıkça imrenerek haphazır bakan dünya güzellerini fark etmez, politikanın en kanlı ipinde cambazlığa çıktığı halde, iktidar koltuklarından birine oturmayı aklından geçirmezdi. İyi silahşör gözüpek kabadayı olması bile kumar masalarında enayi yerine konulmak, horlanmak korkusundan geliyor gibiydi. “Asıl enayilik bu… Hem de…” Merdiven boşalmıştı. Gemiciler çekmek için iplere yapıştıkları zaman bir kadın telaşla inmeye başladı.”

Bu alıntıda o kadar çok şey var ki… Gördüğünüz gibi bazı şeyler biraz doğuştan geliyor. İstediğiniz kadar şık giyinin, kendinize özen gösterin, para kazanın; ama o “yontulmamış köylü kabalığı” üzerinizde olabilir.

Emrah Safa Gürkan bu alıntıda kumarbazların “alık bakışından” bahsediyordu: “Oyunlardan başka her şeye karşı kesinlikle dalgındı.” Bu tipik bir kumarbaz özelliği, ama aslında genel bir bağımlılık özelliği. Bir şeye çok bağımlı olduğunuzda diğer her şeye karşı ilgisiz ve dalgın oluyorsunuz.

“Kendini öldürmektir aslında, adam vurmak… Dellenip kudurmaktır!”

Devam edelim. Kitapta Kara Kemal’in çevresindeki karakterler ve dönemin siyasi ortamı şöyle aktarılıyor:

“Bunlar değersiz buluyorlardı yeni idarecileri… Layık görmüyorlardı çıktıkları yerlere… Kızıyorlardı. Kimi bilgide, tecrübelilikte üstün görüyordu kendini, kimi kabadayılıkta…” “Ne ilgisi var kabadayılıkla devlet idaresinin?” “Kabadayılar, Cumhuriyetçi olan eski komitacılara kızıyorlar. İstiklal Mahkemeleri başkanlıklarına… Sorgusuz morgusuz, keyiflerince adam asabilmelerine imreniyorlar.” İçten gelmeyen gönülsüz bir sesle güldü. “Bilmez misiniz, herkes kendisine denk saydığını kıskanır.” “Delirdiler mi bunlar? Böyle saçmasapan kıskançlıklarla iktidar kavgası mı yapılır?” “Vatan millet lafı edenler var. Mübadil mallarını bölüşüyorlarmış kodamanlar… Musul parayla satılmış… Olmaz diyen Lazistan mebusu Şükrü Bey, Topal Osman gibi bir rezile boğdurulmuş… Hile katılmış son seçimlere… Bununla yetinmeyip Terakkiperver Parti kapatılmış. Şeyh Sait ayaklanmasını bahane edip söz hürriyetini, yazı hürriyetini ortadan kaldıran Takrir-i Sükûn kanunu çıkarılmış… Gazeteciler İstiklal Mahkemesi’ne verilmiş kanunsuz… Niyetleri terör yoluyla diktatörlükmüş… Yaşanmaz hale gelmiş memleket… Oysa, cephelerde İttihatçı subayların gayretiyle, cephe gerisinde İttihatçı memurların, İttihatçı eşrafın gücüyle kazanılmış zafer… Hanedanla halifeliğin kaldırılması İngilizlerin işine geliyormuş aslında… Bunu böyle düşünenler vatan haini sayılmış…”

Biraz diğer uçtan bakan, farklı bir bakış açısı bu; tarihin pek öğretilmemiş yanları. Ve içinde şu kıskançlık var: Tepedeki insanları, oraya nasıl geldiklerini bilmeden eleştirmek. Herkes kendisine layık saydığını kıskanıyor, hak etmediği yere kadar ilerleyebiliyor, sonra bir yerde patlıyor. Tek bir açıdan bakınca mutlaka haksız olunuyor, çünkü o bakış açısı yetersiz kalıyor. Karşı tarafı da görmek, anlamak lazım.

Orada cumhuriyet öyle kolay kazanılmadı; çeşitli zorunluluklar vardı. Bir bağımsızlık mücadelesiydi, aynı zamanda hayatta kalma savaşıydı. “Ya istiklal ya ölüm” denilen bir andı o. Orada hâlâ “başta kim olacak, senin partim benim partim” tartışmaları… Zaten o zamandan beri bir türlü çok partili hayata geçemedik.

Sonra kendimi yakaladım: Ben de aynı hataya düştüm, hepsini genelledim, tek bir açıdan baktım. Bu kadar kolay değil insanları eleştirmek; oturduğun yerden, işin iç yüzünü bilmeden. Şimdi bir de burjuva meselesi var. Kitapta şöyle geçiyor:

“Bir gün bana anlattıydı uzun uzadıya, ‘Her zengin senin istediğin işi göremez,’ dediydi. Dediydi ki, ‘Milli zenginin adı, burjuvadır. Batı’da derebeyliğin içinde yetişir bu hayvan… Bundan önce de tarihte zengin vardır, ama hiçbiri burjuva değildir. Hele Doğu’dakiler hiç değildir,’ dediydi. Anlattıydı burjuvanın özelliğini… İşe yatırırmış eline geçeni, son meteliğine kadar… Gerçekten hürlük istermiş ki pazardaki rakipleriyle boğuşmaya girişip hepsini ortadan kaldırsın! ‘Sizinkilerde burjuva çekirdeği yoktur, olamaz da hiç,’ dediydi, ‘bu sebeple bunlar sırtlarında devlet dayanağını aralıksız duymak isterler, bunlar tekel isterler. Yani isterler ki, devlet her işi bunların yerine yapsın, bütün tehlikeleri ortadan kaldırsın, zararlarını da gerektiğinde yüklensin! Bunlara salt, kürekle para toplamak kalsın… Topladıklarını yeniden yatırmayı da kendilerinden hiç kimse istemesin. Kazansınlar, kazandıklarını saklasınlar, taşa toprağa gömsünler, hatta yabancı ülkeler bankalarına kaçırsınlar. Devleti bırak, kendi kendilerine destek olamaz bunlar… İş bilmedikleri için, azınlıkların elinden iş alanlarını da çekip alamaz hiçbiri… Belki bunlarla ortak olur kimisi, böylece de devlet, eskiden bir ödüyorsa, beş ödemek zorunda kalır.’”

Tanıdık geldi mi? Sadece kürekle para toplamak isteyen, her şeyden şikayet eden, iş bilmeyen, tek derdi para olan insanlar. Maalesef böyle şirketleri sürekli görüyorum. Bu işveren modeli uzun süre ayakta kalamıyor; ama bazen kalıyor işte. Kalanlar da kul hakkı yiye yiye, çalıştırdıkları insanları eze eze ayakta duruyor.

Kara Kemal, kitapta halkın içinde bu burjuvayı yaratmaya çalışan, kilit noktalara kilit insanlar yerleştirerek saygınlık kazanmaya çalışan biri. Ama sonunda onu bile tanımıyorlar; çünkü o da zamanında kendini aklayamıyor, sessiz kalıyor, tarafsız duruyor, söyleyemiyor. Sonucu bekliyor. “Olursa ben de vardım, olmazsa haberim yoktu” stratejisi. Tıpkı o zenginlerin düştüğü hata gibi: kazanırken her şeyi kazanayım, kaybedince benden hiçbir şey eksilmesin. Kitapta dini kullanan fırsatçılık da çok güzel anlatılıyor:

“Meğerse dini bütün Müslümanlarmış ki, Osmanlıya müftü olacak bir Müslümanlar… ‘Gâvur zagonu getirdi bunlar, Lozan’dan, gâvurun yedi dediği yerde bunlar yetmiş aldı geldi,’ diyen kendini bilmezlere hiç aldırmayacaksın. Çünkü aslında zagona bakılmaz, paraya bakılır. Biri geçti Osmanlı tahtına oturdu mu, Türk keseden gözünü ayırmayacak… Paracıklar girmekte mi, çıkmakta mı? Bunun helalı haramı yok! Çünkü haramsa günahı hükumatımızın boynunadır. Evet, gayetle yararlı bir gidişattır bu Cumhuriyet gidişatımız! Hep mi Osmanoğlu otursundu canım? ‘Bozulalım da gerisin geri yeni baştan düzelelim,’ denilmiştir.” “İki karı almayı yasakladı bu Cumhuriyet Şaban Emmi, ya bunu n’apalım?” “Elini çabuk tutaydın da, Cumhuriyetimize bahana bulmıyaydın İnebollu! ‘Birden artığı varsa birini boşa!’ dedi mi? Demedi. Canım çeker, doktor damadımız uygun görür, üçüncüyü de alırım. Hükümattan ferman isteyecek değilsin! Parana geçer hükmün! Bir de bel gücüne bakar. Başlığı sayar alırım. Alan razı, veren razı olunca, bolşevik zagonu mudur ki, paralı işe karışsın hükumat? Evleri aramaya kalktılar diyelim, ceza kesmek için… Küçük karılar, ‘Biz hizmetçi durmaktayız Şaban Efendimize,’ deyince ne lazım gelir? Hizmetçi tutmayı da yasaklamadı ya, kıyamete kadar durası Gazi babamız?”

Ve Emin Bey’i anlatarak devam ediyor yazar:

“Emin Bey, sorumluluk korkusuyla evlenememiş, sorumluluk korkusuyla İttihatçılıktan vazgeçmiş, savaş sıralarında, alıp yürüyen soygun sorumluluğuna bulaşmamak için emekliliğe sığınmıştı. Evin idaresine hiç karışmayarak her şeyi kız kardeşi Perihan’a bırakması bile bu garip korkudandı. Çok tehlikeli bir sorgudaymış da, ağzından kaçacak bir yanlış kelimeyle mahvolabilirmiş gibi, sözlerini dikkatle araştırarak tek tek konuştu: “Kaçmak söz konusu değil… Çünkü sorumluluktan kaçamaz insanoğlu büsbütün… Ama zorunlu olarak yüklendiği sorumlulukların üstesinden gelebilir.” “Sözgelimi… Nasıl?” “Dikkatli yaşayarak…” “Tarafsız?” “Eh… Tarafsızlık da kolaylaştırıcıdır. Olup bitenlerden mümkün mertebe uzak bulunmak?” “Evet… Mümkün mertebe… Atılımlara katılmamak… İki tarafın da sadece haksız yanlarını, güçsüz yönlerini görmek değil midir tarafsızlık?” “Ne zararı var?” “Bence… En önemli zararı… Gerçeği yarım görmek… Gerçeği de yarım gördük mü, haklı yerde bulunup bulunmadığımızı nasıl ölçüp biçeriz? Burda yanılırsak, sorumluluk meselesinde rahatlanılabilir mi?” “Mümkün mertebe… Tutkularını dizginlersen… Hak etmediğini istemez, haketmişi kıskanmazsan… Kimseden korkmaz, bu yüzden başkasına zarar vermezsen… Onurlu yaşarsan… Namuslu adam olarak… Doğru adam…” “Nedir doğru? Ölçüsü nedir, demek isterim?” “Doğru… Ortalama doğru… İçinde yaşadığımız toplumun ortalama hesap doğru saydığı…” “Ortalama hesap… Nedir bu? Etliye sütlüye karışmamak ne demek? Fakirsin, zenginlik istemiyorsun, katlanıyorsun diyelim yoksulluğa… Ama zenginsen, durduğun yerde zenginliğin artıyorsa, zati ortalama söz konusu olamaz! Zenginliğin azalıyorsa gene durum öyle… Zenginleşme yok, ama fakirliğe düşmek tehlikesi de yok olmalı ki, ortalama hesap söz konusu olsun. Demek, en azından böyle bir kesin güven ister orta çizgi… Bütün tarafsızlar, bütün ortada direnmek isteyenler… Türkçesi, sorumluluktan kaçan bütün insanlar doğruluktan çok zor söz edecek kadar BENCİL sayılmazlar mı?” “Halt etmişsin… Hiç ilgisi yok…” “Olmaz olur mu? Bakın ben, bu suikast işinde, bütün varlığımla kovalayanlardan yanayım. Suikastçıları haksız buluyorum. Memlekete zarar vereceklerdi. Suçludurlar. Daha iyi bir şey getiremeyecekleri yüzde yüz olduğundan iki kat suçludurlar. Öyleyken, asılmak cezasından kaçıp kurtulmaya çabalayanlarla onları darağacına götürmek için kovalayanları nasıl bir tutarım! Nasıl elimle insan asamazsam, öyle de saklandıkları yeri haber veremem asacaklara… Demek, ister istemez taraf tutacağım, sorumluluk yükleneceğim ister istemez hem de. Karşı olduğum tarafı destekleyerek… Düpedüz bencilliğe vurmaktır bu… Bencillik orta yoldan tarafsızlığa uğrar, oradan da sorumluluk korkusuna, yani kaytarmacılığa bağlanır. Aslında dünyadaki son insan gerçekten mutlu değilse, ne kadar kurnaz olursak olalım, tarafsızlıkla rahat edemeyiz.”

Tarafsızlığı bu kadar güzel eleştirmek… Ben de hayatım boyunca birçok şeyde tarafsız kalmayı iyi zannetmiştim. Ama mazlumun yanında, haksızın karşısında olmak kolay değil. Bir risk alıyorsunuz, tarafınız belli oluyor. Ve tarafsızlığa ilişkin bir bölüm daha:

“Ölçüp biçmedim değil… Gene de yanılıp tarafsızlığı seçtim. Oysa tarafsızlık diye bir şeyin aslında var olmadığını, var gibi göründüğü yerdeyse ancak yüzde yüz güçlüysek buna başvurmak hakkına sahip bulunduğumuzu göz önüne almalıydım!” Söz döne dolaşa kendi yaşama felsefesine –tarafsızlığa– gelip dayandığı için Emin Bey birden dikkat kesilmişti. Kara Kemal Bey gülümsedi: “Senin bu konuda nasıl düşündüğünü biliyorum Emincim… Senin gibiler haklıyı haksızı pek aramaz. Bunu yargılamak sayar. Aslında politikanın dışına çıkmaktır bu… Bilmem ki mümkün müdür? Bak, Kara Kemal’i evine aldın, koruyorsun. Hani, nerde kaldı bunca yıl savunduğun tarafsızlık?” “Duruyor yerli yerinde… Gerçek tarafsız, dediğin gibi, yargılamaz. Haklı haksız ayırmadan kıstırılmış insandan yana olmak zorundadır. Sen onları kovalasaydın… Gene de haklı, haksız ayırmadan kıstırılmışı savunurdum, gücümün yettiğince…” Kara Kemal, eli bıyığında, “kıstırılmış insan” sözünün tarafsızlık konusunda hiçbir anlamı olmadığını düşünüyor, Emin Bey güvenle konuşuyordu: “Elbette, tarafsızlık, düşünmemek anlamına gelmez. Yani adamlıktan çıkmak anlamına… Tarafsızın tarafı ancak budur. Tarafsızlar kıstırılmış insanlardan yana olurlarsa, boğuşanların haklıları da, haksızları da insanoğlunu gaddarca kıstırmayı göze alamazlar sereserpe… Belki o zaman boğuşma biraz insancıl olur, daha insancıl boğuşmalarda her zaman bir anlaşma, bir uzlaşma imkânı vardır. Tarafsızın ödevi de bunu sağlamaktır.”

Tarafsızlık kolay değil; güçlülerin yapabileceği bir lüks. Belki o kadar güçlü olmak gerekiyor. Sorumluluk konusuna ise kitap çok sert bir şekilde çarpıyor:

“İster kazanç, ister suçunu cezasız atlatmak için olsun, insanın sorumluluktan kurtulmasına kesinlikle imkân yoktur. “Bu sebeple insanoğlunun dünyada başvurduğu en boş, en umutsuz, en aptalça iş sorumluluktan kaçmaya çabalamasıdır. Çünkü sorumluluktan kaçması, insanın kendine ve topluma karşı işleyebileceği en sefil suçtur. “Dünyada yalnız sorumluluktur ki, hiçbir şart altında insan onu kavrayamadığını ileri süremez. Çünkü namuslu insanda bunun, şuuru olmasa bile sezgisi mutlaka vardır. “Bütün toplumsal ve kişisel alçaklıklar insanları sorumsuzluğa alıştırmakla başlar, sorumsuzlukta tutmakla sürdürülür. “Sorumluluklarımızdan kaçıp kurtulmaya çabaladığımız sıralarda bütün kalleşlik gücümüzü kullanırız ki…”

Sorumluluktan kaçma en büyük sorunumuz olabilir mi? Olabilir. “Benim sorunum değil” demek, “not my problem” demek; ya da her şeyi fayda bakış açısıyla karşılamak. “Bana ne faydası var?” diye düşünmek. Bunlar, bütün toplumsal ve kişisel alçaklıkların ilk aşaması olabilir.

İş hayatında da öyle. Sorumluluk almayan, eksiklikleri görmezden gelen, elini taşın altına koymayan insanların vadesi uzun olmuyor zaten.

“Emin Bey, Perihan’ın da şarkıya koşulduğunu anlayınca şaşırdı. Kız, yıllar var ki, yalnız başına olmadıkça hiç böyle bir şey yapmıyordu. Demek sofraya oturalı beri kollamış, abisinin bunaltısını tamamıyla savuşturduğuna inanmıştı. Buna çok sevindi. Sevincinin tadını çıkarmak için kahedini aldı. Bir koca yudum içti. Murat sigara yakıyordu. “Peki, ya polislerle beraber gelseydi… Gurbet Hala bağırmasaydı da, rahmetlinin böyle bir ses çıkardığını gerçekten duysaydı?” Kadehi gürültü etmemeye çalışarak masaya bıraktı. Bunu bir suç işliyormuş gibi, oturanları kollayarak yapmıştı. Birden dayanılmaz bir yorgunluk duydu. Kaç günün uykusuzluğundan, çırpınmalarından, batıp çıkma çalkantılarından gelen gerçekten dayanılmaz bir yorgunluktu bu… Kederli türkülerin, rakının, ilerleyen gecenin, kız kardeşinin gösterdiği derin ilginin, belki de geçirdiği tehlikeli günlerin üst üste yığdığı yorgunluktu. “Çok şükür, görmemiş Murat, bulunmamış burada… Bulunsaydı… Hayır, üstesinden gelemezdim… Hiç gelemezdim. Burası…” Soluğunu keserek irkildi, “Kesin,” derken… Başı dönmüş gibi gözlerini yumdu. “Neyi değiştirir görüp görmemesi… Burda olup olmaması… Daha kötü ya… Demek hiç görmeden de söyleyebiliyor! Evet… İnsanoğlunun düşündükleri, yazdıkları, gerçek olanlardan daha gerçek… Kaç bin kişi okumuştur bunun yazdıklarını? Bunlardan kaçının aklından geçmiştir. Salt bunun yazdıklarını okumak şart değil… Bütün bu olay için yazılanlar… Bilir bilmez… Yarım yırtık… Saçmasapan… Aman yarabbi!” Gözlerini kapatmıştı. “Vur sineme mızrabın ile sine senindir..” Hemen gözlerini açtı. “Nedir bu? Ne diyorlar? Kimin için?” Boğazı kurumuş, demek ki bunaltı, kat kat büyüyerek yeniden başlamıştı. “Demek ki, şakaya alırmışım sorumluluğu ben bunca yıldır. Demek, üstünde düşündüm, kesinkes inanca vardım derken… Peki nasıl mutlu olabilir namuslu insanlar bu durumda? Bırak mutluluğu, nasıl yaşanabilir adam gibi? Hiç mutluluk yok mu namuslu insana?” Bunca yıldır evine kaçmakla bütün sorumluluklardan kurtulacağını sanmıştı. “Evine kaçmakla öyle mi? Etliye sütlüye karışmamakla… Bu kadar kolay mı, kurtulmak… İnsan gibi yaşamak… Bu kadar kolay mı adam olmak?”

Kesinlikle değil. Bu arada neler düşündüm, neler söyledim hiçbir fikrim yok. Belki de sadece sessiz kaldım ve şu an ne yazabileceğimi bilmiyorum. Bu boşlukları doldurmak da kolay değil anlayacağınız. Peki ne yapmalıyız? Merak etmeyin yazarımız reçeteyi de veriyor.

“Her çeşit hergeleliği, namussuzluğu, soygunu ortadan kaldırmaya çalışmalıyız, ancak insanın insana kahpelik etmesi ortadan kalkınca kurtuluş var. Çok düşündüm. Bugünkü dünyada, Allah’a sığınamıyorsun kişisel sorumluluklarından… Toplumun baskılarını da özür olarak ileri süremiyorsun. Çünkü sorumluluğu ancak hür insan duyar. İnsan bu konuda kendi kendisini yaratıyor. Düşünme, dayanma, hayal etme gücümüz ne kadarsa o kadar insanız. Yaratılmış olmanın, toplum baskılarının özürüne sığınamayız. Sorumluluk idrakine varmış insan, sınırsız olarak hürdür. Hürlüğü arttıkça sorumluluk artar. Artan sorumluluk karşısında ister istemez bunaltı duyarız. Anlıyor musun küçük abla, niçin uyumuyorum gecelerdir?” “Hayır, hiçbir şey anlamıyorum. Gülme öyle… Korkunç bunları böyle düşünmek… Yaşamak imkânsız olur abicim; mutlu olmak, sevmek, namuslu yaşayıp namuslu öldüğüne inanmak imkânsızlaşır. Yapma abi… Ayaklarını öpeyim, topla kendini… Çıkar aklından bunları… At zihninden… Deli olacağım ben, çıldıracağım!”

Kısa ama çok çarpıcı bir alıntı daha:

“Otomobil çıplak tepelerin arasından kıvrılarak yükselirken, biraz önce yanından geçtikleri kel çayır değişiyor, ortasından temiz bir dere akan yeşil bir boğaza benziyordu. “Yakından bilmeyince aldanırsın… Aldanmak istersen, bildiğini bilmezden gelirsin!”

Çok güzel bir cümle, atasözü olacak kıvamda. Aldanmak isteyen kendini aldatıyor. Gerçekten bir şekilde yolunu buluyor. Ve son alıntım:

“…Düşünüyorum. Güvenecek dostların çokluğu karar vermeyi zorlaştırıyor. Doğruymuş meğerse, çokluğun bir yerde yokluğa kavuştuğu…” Kısa kısa, sıkıntılı güldü. “Daha kimse bir şey bilmiyor. Misafir gibi hangisine olsa gideriz. Sevinirler, ağırlamak için ellerinden geleni yaparlar. İstemiyorum, bilgisizliklerinden yararlanalım. Güveni kötüye kullanmak olur. Çoğu, kendilerine büyük iyiliğim dokundu sanmakta… Bana borçlu bilirler bugünkü rahat durumlarını… Tehlikeliyse bu işin sonu, vaktiyle yaptığımız iyiliğe dayanarak güvenlerini kötüye kullanmış oluruz. Duyulunca, ‘Ya bizde tutulsaydı, mahvolurduk!’ diye düşünürler. Bence, iyilik edilenden çok, iyilik eden taşımalı yaptığı iyiliğin minnetini…” “Anlamadım.” “İyilik gördün, borçlu sayıyorsun kendini… İyilik ediyorsun! Çok olağandır bu… ‘Yaptığın iyiliğe borçlu kalmak daha güzel!’ demek istedim. Sen neleri tasarladın bakalım?” “Hiç… Hiç ama… Gözü kapalı güveneceklerim… Eh… Epeycedir.” “Benimkiler kadar çoksa, yoka varmasın!”

İlk okuduğunuzda tuhaf geliyor, sonradan oturuyor. İyilik eden, yaptığı iyiliğin minnetiyle yaşamalı. İyilik bir güç dengesi kuruyor farkında olmadan. Bunu tersine çevirmek, yani borcu karşı tarafa değil de kendinize yüklemek çok farklı bir duruş. Bunu anlamak, hayata geçirmek hele; en zoru da odur zaten.

Ama bu kitap işte bir sorumluluk kitabı. Okuma kulübündeki toplantımızda duvarda şöyle bir cümle yazıyordu: “Görüyorsam, duyuyorsam sorumluyum.” Kitabın özeti niteliğindeydi.

Bir de dediğim gibi şu alıntılara bakın; bunları nasıl okuyacaksınız? Ve ben bu podcast’te de hep aynı şeyi hissediyorum: Okuduğum kitapları bir şekilde paylaşmam, anlatmam gerekiyor insanlara. Ne kadar düzgün yapamasam da, bazı yerlerde bambaşka şeylere dalsam da. Bu zaten zamanla bir bloga dönüştü; Hesap Kitap Podcast sadece kitap değil, içinde hesap da var. İsmini de eşim gücüm “hesap kitap” diyerek — sadece bir muhasebeciymişim gibi değil — aslında işimin “hesap” olduğunu, gücümü ise kitaplardan aldığımı belirtmek istediğim bir slogandı.

Buraya kadar okuduğunuz için çok teşekkür ediyorum. Güzel dilekleriniz, yorumlarınız ve anlayışınız için gerçekten minnettarım.

Kemal Tahir’in Kurt Kanunu’nu mutlaka okuyun, görün. Kütüphanelerde, kitapçılarda, her yerde var. Dizisi ve filmi de var internette. Bu kitap yaşanmış tecrübeler; çok büyük bir yazarın kaleminden çıkan hayat tecrübeleri. Bunu üçyüz sayfada, konsantre bir şekilde okuyabilme şansı inanılmaz büyük bir lüks aslında. Böyle bir şey yazmaya kalksanız belki bir ömür harcamanız gerekecek. Belki birkaç ömür de yaşasanız kitapta yazılanlar kadar bir hayat yaşamayacaksınız. Ama buna şahitlik etme şansını sunuyor size Kemal Tahir. O yüzden ona da yeri gelmişken teşekkür ederim.

Haftaya bambaşka bir kitapla görüşmek dileğiyle. Hoşça kalın.