Matmazel Noraliya’nın Koltuğu, Yorgunluk, Dalgınlık, Arzu ve İrade Salonları
Peyami Safa ile Yalnızız’dan sonra kolay kolay yollarımızın kesişmeyeceğini düşünüyordum ve aslında düşündüğüm gibi de oldu. Aradan geçen yıllarda bir gün bile elim Peyami Safa’nın kitaplarına gitmedi ama okuma grubum sayesinde Matmazel Noraliya’nın Koltuğu’nu gece üçlere kadar okuyup bitirdim.
Aslında öyle çok uzun bir roman da değil, üç yüz sayfa ve iki ana bölümden oluşuyor. Ancak ilk bölüm iki yüz sayfa sürünce ve yazarımız bu bölüm bitene kadar hâlâ kitabın başlığına bile değinemediği için kitabı bitiremeyeceğimi düşündüm ama arkadaşlarıma da söylediğim gibi son otuz sayfa güzeldi ve o son iki gün boyunca inanılmaz derecede uykusuzdum. Okurken zaten bazen içim geçiyordu sürekli, çünkü kitap da o kadar yorgunluk, uyku ve rüyalarla alakalıydı ki… Son zamanlarda en çok yorgun olduğum kitaplardan biriydi. Yani beni yordu bu kitap.
Daha önce bana böyle bir kitap olmuştu, ama o zaman gece boyunca okuyarak bitirebilmiştim. O kitaptan sonra “Aslında bir daha böyle yapmayacağım, bu kitapları erkenden bitireceğim” demiştim. Ama Peyami Safa olunca, evet, yine sonuna kadar okumaktan kendimi alamadım.
Bir de geçen yazdığım o uzun yazıma baktım — ne kadar uzun, ne kadar çok alıntı var! Korktuğum gibi, evet, bu sefer bu kitap için de öyle oldu. O yazıyı aylarca yazmaya çalışmışım. Şimdi hiç ayrı bir vaktim de yok. Yine başladığım gibi bitirmek istiyorum ama…
O kadar çok yazar var ki, görüşlerine katılmasam da her şeyi o kadar güzel ifade ediyorlar ki, okumaktan kendimi alamıyorum. Bakın, hemen kitabın başlangıcından, ilk paragraftan başlayayım:
“Ferit, Ferid, it, id, t, d, t değil, d, fotenik, fonetik ve babasının kahkahaları; sonra annesi, bir ormanın karanlığında hangi ağacın arkasına saklandığını belli etmeden, maymuna benzer bir gölgenin üfürdüğü borazan biçiminde bir sazın geniş ağzından çıkan yeşil, turuncu, daha sonra kıpkırmızı alevden bir sesle acı acı haykırıyordu. Borazan ve maymun kayboldu. Sonra ormanla beraber sesin anneliği de kaybolurken, trene benzeyen bir gölge, hiç bir makine gürültüsü çıkarmadan hızla geçiyor ve haykırış, lokomotifin bacasından kara bir duman halinde yükseliyordu.”
Dediğim gibi kitap uzun bir paragrafla başlıyor ve “Ne okuyacağız acaba?” diye bilmiyorum. Beni korkutmuştu bu başlangıç. Yine o id’ler, ego’lar, Freud’lar… Hiç sevmediğim konular, her yerde karşıma çıkan ama psikoloji okuyorsan zaten Freud’dan kaçamıyorsun. “Abdullah Efendi’nin Rüyaları”nda da vardı. Orada da böyle… Ana yurt oteli ya da bir yerde üç katlı falan bir pansiyon varsa, zaten oradan Freud çıkacak.
Burada da bir pansiyonda yaşıyor Ferit, bir tıp öğrencisiymiş. Tıbbı bırakmış, devam edememiş iradesizliğinden dolayı — kendi ifadesine bakarsak — ve felsefeye yönelmiş. Felsefe okuyor bu sefer, ama onda da çok başarılı olduğu söylenebilir mi bilmiyorum. Tabii o dönem üniversite okumak büyük bir istisna. Şu anla hiç kıyaslanamaz.
Ama böyle bir pansiyonda ne işi var? Pansiyon öyle bir… Deliller hastanesi gibi bir şey. Çeşit çeşit insanlar, hepsinin ayrı ayrı sorunları, problemleri var. Çoğu da dediğim gibi hastalıklı kişilikler. Hastalığı Peyami Safa kadar iyi kullanan, anlatan birisi var mı bilmiyorum. “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu”nu okurken mesela ayağınız sızlar, o derece güzel anlatır.
Burada da yine yazarın biraz çocukluğuna benzettiğim bir karakter var: Babuş. Zaten kitabın sonunda da ona bir iyilik yapıyor. Orada da biraz kendini kolluyor gibi hissettim. Ama burada, kitabın başında ve sonunda da yine böyle rahatsızlanacak çünkü çok yükleniyor kendine. Küçük yaşta bütün ailenin yükünü omuzlarına almış, geçindirme derdinde.
Ama burada bizim Ferit Bey’imizi tabii ki uyutmadığı için Ferit sinir oluyor ve kalkıp bakmak zorunda kalıyor. Böyle iyilik yapacağından değil…
“Mide çukurunda hafif ağrı. Nabız? Fena değil. Zehirlenme filân yok. Adi embaras gastrique. Peki, şuradaki echymose ne? Şurada da koskoca bir çürük. Vay vay vay! Göğüste de yaralar, bereler. Bunlar ne yahu? “Kavgacıdır” diyor anası. Pek âlâ. Göğsü açmışken bir de ciğerleri dinleyelim. Oğlanın boynuna asılı, göbeğine doğru sarkan üstü sümük lekeleriyle dolu bu torba ne oluyor? Kenarına bir mavi boncuk ve içinde okunmuş çörekotu bulunan fındık kadar küçük bir mavi kese dikilmiş. “Gazete satar,” diyor anası, “paralarını bu torbanın içine koyar”. Âlâ. Ciğer, kalp, mükemmel.
— Yok, bir şey, dedi Ferit.
— Yok mu? Sancıyor midesi. Öğürüyor. Yüzü sapsarı. Zehirlenmiş olmasın? Hepimiz onun eline bakıyoruz. Kadının parmağıyla gösterdiği tarafta, kapının arkasında, içi hırdavat ve çanak çömlek dolu bir gaz sandığının üstünde müvezzi çocukların içine gazete doldurup boyunlarına astıkları mukavva kılıf vardı.
— Yok bir şey. Midesini bozmuş. Ağrıyan yere ıslak ve sıcak havlu. Yarın öğleye kadar bir şey yemesin. Öğleden sonra hafif. Yok bir şey. Burada en sağlamınız Babiş. “Babiş” değil mi?
— Babuş. Asıl adı Baha. Arkadaşları Babuş derler. Bizim de dilimiz alıştı.
— En sağlamınız o. Meselâ siz bir yüz felci geçirmişsiniz. Hâlâ da biraz devam ediyor. Galiba şekeriniz var. Biraz da sinirlisiniz tabiî. — Ne bildiniz? — Şurada yatan küçük hanım da geceleri uykuda geziyor, değil mi?
-Bey babanın da siyatiği var galiba. En sağlamınız Babuş. Gürültüyü kesin de uyuyalım.”
Burada hem biraz Ferit’e sinir oluyorsunuz ama hak da veriyorsunuz insana. Çünkü Sherlock Holmes gibi olmadıkça ikna edemezsin. Hastalar… Hasta yakınları özellikle hastalardan daha tehlikelidir. Ferit’in işte o kibirliliği, kendini beğenmişliği var. Biraz samimi tarafları da var ve burada aslında çok daha ahlaksız olaylara da karışacak biraz.
Zaten hiçbir inancı, onu bağlayan bir prensip, bir hayat görüşü, bir şeyi yok başlarda. Biraz böyle nihilist, kafası çok karışık ve arayış içinde — aslında arayış içinde de diyebiliriz.
Saati… Evet, saati kaybolmuş bir insan da diyebiliriz. Fark… En güzel böyle anlatılar: saatin kaç olduğundan habersiz. Çünkü saati çok güzel kullanmış yazar burada. Bu pansiyonda kimsenin bir saati yok ve saat o kadar önemli bir şey ki… İşte telefon olmayınca tabii insanlar kulelere falan bakıp saat öğreniyorlarmış. İnanılmaz gerçekten, hele şu ilk cümle:
“Saatin kaç olduğunu bilmediği için zaman da mekân kadar karanlıktı ve onda güne ait zahmetlerin plânını yapmak cesaretini azaltıyordu. Saati anlaması lâzımdı. Dışarıya çıktı. Bitişik odanın kapısı yarı açıktı. Kız ortalık süpürüyordu. Ferit’i görünce kapının arkasına çekildi. İhtiyar onun karyolasına oturmuştu. Kadın, elinde bir sürahi, ayakta duruyor, Ferit’in yaklaşan gölgesine dikkatle bakıyordu. “Senin de mi saatin yok oğlum?” ve en küçük aksilikleri dramlaştıran sesiyle anlattı ki, bu evin dokuz odasında saat, Vafi Beyin yelek cebinden başka hiç bir yerde ve hiç kimsede yoktur. Ona da bir saat sor, beş hikâye dinle. Ayak fotoğrafçısı Karnik’in saatini yankesici çarpmış; onun yanındaki odada yatan hazır yiyici karı, gümüş saatini kızının sünnet olan oğluna hediye etmiş: Denizli’ye gidip gelen seyyar dişçi üç gün var, bir ay yok; Bandırma’dan tavuk getiren Fettah da görünmez, odası kapalıdır; şu üst yandaki odada oturan romatizmalı yerinden kımıldamaz ki saat kullansın; onun karşısındaki odada oturan, vekâlet emrine alınmış lise hocası, bir gün kendisine saati soran Tahir Beye (ihtiyara) gece ile gündüzden başka zaman bilmediğini söylemiş. Tahir Beyin saati çaycı Kasım’da rehin. Babuş burada olsa koşar, köprübaşındaki saate bakar gelirdi. Zehra’nın da bazen saatin kaç olduğu içine doğar, saniye şaşmaz. Fakat Babuş sabah karanlığı nereye gitmiş? Yine midesi bozulmasın? Ferit de “Nereye gitmiş?” diye soracak oldu. Kadının patlamaya hazır komplekslerle dolu ruhu, bu iki kelimeyi, sorulmasını istediği başka bir sualin müteradifi saymakta hiç tereddüt etmeden, boşalmaya başladı. Ferit’in aklından bile geçmeyen suallerin cevapları yağıyordu.”(s.24)
Zaten… Ya bu kadın Eda Hanım mıydı? İnanılmaz. Böyle bir başladı mı susmuyor. Ben de kesememişim ama bütün pansiyonu da tanıttığı için… Özellikle o lise hocası Aziz Bey, felsefe hocası — biraz yazarın da görüşlerini anlatmaya gelen, onun seslendirdiği bir karakter gibi bir şey aslında.
Bir de o romatizmalı hasta… Bilmiyorum, dikkatinizi çekti mi? Herkes onu öyle biliyor: hiç yerinden kalkmıyor, sessiz sakin bir adam gibi. Oysa neler çıkacak içinden! Ben de hatta oraları okurken bir an “Polisiyeye mi döndü bu kitap?” dedim. Çünkü Cingöz Recai falan da vardı yazarımızın… Biliyorum, o konudaki ustalığını okumadım bile. Şimdi yine onun konuştuğu bir bölümüm var.
“Kadın bu dalgınlığın kendi acı sesiyle zıtlaştıkça daha gülünç olan çeşitlerini sayıyor: Karı koca yolda yürürlerken, rahmetli önde giden başka bir kadının yanına takılır ve karısının elindeki şemsiyenin ucu yahut da yabancı kadının bir haykırışı veya kahkahası meseleyi hal edinceye kadar, ona neler anlatmaz. Tramvayda bilet aldığını unutur ve biletçinin ikinci görünüşünde tekrar bilet alır. Yanlış vapura bindiği pek çoktur; doğru vapura bindiği zaman da yanlış iskelede indiği yok değildir. Sigarasını yaktıktan sonra kibritin çöpünü değil, kutusunu yere attığı da vardır. Sabahleyin evden çıkarken karısı ne ısmarlarsa rahmetli akşama gelirken onu unutur, daha fenası, kadın veya çocuk için meselâ terlik aldığını unutur, ertesi akşam yine alır. Dükkânda cüzdanını çıkarır, tezgâhın üstünde unutur. “Gitti gider”. Pijamasının ceketini ters giyer. Sık sık evde bir şey unutup yarı yoldan geri döndüğü de pek çoktur. İkide bir çocuklarının adını şaşırıp Zehra yerine Baha dediği de pek çoktur. Yemekte ağzına çatal yerine bıçağı soktuğu da olmuştur. Şapka kanununun ilk çıktığı tarihte fes zamanından kalma alışkanlıkla nereye gitse oradan başı açık sokağa uğrayıp yarı yoldan geri döndüğü de az değildir. Ferit artık dinlemiyor ve düşünmüyor. On dokuz yıl süren bir evlilik hayatının aynı seriye mensup hâdiseleri böyle bir kaç dakika içine sıkıştırıldığı vakit, yılların içinde inhilâle uğramaktan kurtulan tesirleri son derece kesafet kazandığı ve hayat içinde onları tadil eden zıt ruh halleri de hikâyede gizli kaldığı için, bu üst üste sıralanışlardan gelen intibanın şiddeti aslına uygun olamazdı. Ferit buna meşhur adamların biyografilerini okurken dikkat etmişti. Meselâ: Romain Roland, Michel Ange’in ve Beethoven’in ıztıraplarını, bu ruh halleri arasında hiç bir sevinç anı yokmuş gibi öyle menfi bir hâdiseler serisi haline getirmişti ki bu adamların bütün ömürlerinde bir defa bile uzun bir kahkaha attıklarına inanmak zorlaşırdı. Aralarında birer santimetre beyaz boşluklar bulunan siyah noktalar birbirine değecek kadar yaklaştırıldığı zaman peyda olan çizgi vehmi gibi, bütün bir hayatı dolduran ıztıraplar arasındaki saadet anları da hazmedilerek aklın tecrit ettiği bir kader çizgisi üzerinde sıralandığı zaman, her gün bin kere değişen bir humeur grafiği, meselâ havyarın acılığını lezzetinden alan, havyarı yalnız acılık vasfına bağlayan bir zihnin ameliyesinde olduğu gibi sahte bir tecride yerini bırakıyor ve nisbinin yerini mutlak alıyordu. Şimdi de bu çeşit bir tecrit ameliyesi önünde bir vehmin esiri olmak istemeyen Ferit, kadında duyduklarını, içinden yılların geniş zamanında eriterek gerçek nispetlerine yaklaştırmaya çalışıyordu.”(s.37)
Ne kadar da zor anlaşılıyor bu aradaki Fransızcalar, bir şeyler… Olduğu gibi de yazmış. Çoğunu dipnotlarda açıklıyordu. Kitabın zaten bazı sayfaları yarı yarıya bölünmüş gibi, o kadar çok dipnot vardı ki. Kadın buradan da devam ediyor aslında. Ben artık kesmişim. Tamam, Ferit bile dayanamadı ama…
Biraz bu adamda da, bu kadının kocası ne kadar dalgın ve unutkan… Biraz kendimi de gördüm maalesef. Bende de özellikle uykusuzsam çok oluyor öyle şeyler. O gün o toplantıya giderken de mesela tramvayla gittim başta. Normalde oraya tramvay çok ters kalıyor bana, ama o gün farklı bir şehirdeydim. Biraz da erken çıktım, hemen yetişmek için ve ineceğim durağı yanlış hesaplamışım.
Gidene kadar bir önceki, buluşacağımız yere gidecektim. Son anda dank etti böyle — durak ismini görünce “Aa!” dedim. Biz grupta sonradan konuşmuştuk çünkü orada buluşmayacağız, başka bir yerde buluşacaktık. En az sayıda geldiğimiz toplantılardan biriydi çünkü çoğu öğretmen arkadaşımız tatilde olduğu için İstanbul’da değiller, katılamadılar.
Son anda böyle ben de dedim: “Bak, neredeyse bu adam gibi dalgınlıktan yanlış yere gideceğim.” Yanlış yere gidersem şimdi iyice geç kalacağım. Neyse ki gruptaki o yazışmaları hatırladım — halbuki cevap falan da yazmıştım. Nasıl böyle boşluğuma denk geldiyse…
Ama gittiğimde de bir arkadaşımız eski yere gitmiş, diğer mekana gitmiş. O da o yazışmaları kaçırmış. Demek ki aslında biraz günümüzün şu şartları da böyle insanı dalgınlaştırıyor mu, hayatın o yoğunluğu?
Ben bir de çok uykusuzdum. Dönüşte de zaten “Dönüşte tramvayla dönmeyeyim, metrobüsle döneyim” dedim, yoksa o yolum iyice uzayacak. Ve yolu şaşırdım ya… Bir de bir arkadaşla dönüyordum. Bayağı uzattım 10 dakikalık yolu. İyi oldu gerçi, konuştuk, sohbet ettik ama bir yandan da “Benim bu dalgınlığım ne olacak acaba?” dedim kendi kendime.
“Marksizmin ilmihalini sevmez, fakat ruhunu severdi. Asla Gerçekleşmeyeceğini bildiği büyük emellerinden biri de bu ruhu o ilmihalden kurtarmaktı: Bir satırını yazmadığı ne eserler tasarlamıştı. Tıptan felsefeye atlayışının sebeplerinden biri bu arzu idi, felsefede kalamayışının sebeplerinden biri de bu iradesizlik.”
Özellikle şu cümle: “Bir satırını bile yazmadığı ne eserler tasarlamıştı.” Ben de ilk gittiğim yazarlık atölyesinde, artık en son bitirme görevi gibi bir şey… Herkesin spesifik bir hedefinin olmasını istemişti hocamız yazarlığa dair. Ben de beş sene içinde bir hikâyemi yayınlamaktan bahsetmişim. Orada onu fark etmiştim.
Bir başka yazarlık atölyesine gittiğimde, yıllar sonra o zaman fark etmiştim: o benim tasarladığım hikâyelerin hepsi kafamda… Bir satırını bile yazamamıştım. Geçtim yayınlamayı, abarttım. Medium’a o zaman üye olmuştum. Daha fazla ne kadar erteleyecektim?
O pandemiden sonra o insan bir ayrı da aydınlanma yaşıyor ya, hayatın elinden akıp gitmesi gibi bir his… O sene içinde böyle yavaş yavaş hikâyelerimi yazmaya başlamıştım. Ne? Yıllardır yine yazamıyorum galiba. Biraz bu kitaplara fazla gömüldük ama… “Bir satırını yazmadığın ne eserler tasarlamıyorsun!” aslında. Kesinlikle yazmayınca olmuyor onlar.
“Bir tek yazması kaldı” sözü biraz yalan. Yazınca çünkü hem bambaşka bir yere varıyor hem de o insanı… Tıptan felsefeye kadar geçirecek büyük bir adım — yani adım diyeyim. Ne diyeceğimi bilemedim şu an. Kolay değil böyle iki farklı alana geçiş yapmak.
Pansiyondaki bu yaşlı kadının da biraz günahını aldık. Bu ihtiyar adam da az değil, o da çok konuşuyor. Hemen ona da burada geçiş yapmışım.
“İhtiyarla bir daha göz göze geldiler. Bu sefer onun bakışlarında, hemen diline geçmeye hazırlanan bir sual görünüyordu. Ne cevap verecekti Ferit? Ne söylemeliydi ki o hiç bir şey anlamasın veya her şeyi anlasın. İhtiyar sormadı, belki içinden sormakla kaldı, Ferit de cevap vermeye mecbur olmadı, içinden cevap vermekle kaldı. Bu, biraz evvel Muhtar’a çizdiği portrenin aslına benzerlik derecesini soruşturan kendi nefsine de bir cevaptı: “Babam Londra’da. Ya bombardımanda öldü, ya peşinde koştuğu parayı kazanıp İstanbul’a, milyoner dönecek. Mektup yollamıyor ve sefarethane onu bulamıyor. Oturduğu mahalle yıkılmış. Kendisi de ölmüş olacak, muhakkak. Anamı ve ablalarımı sorma. Onlar çoktan sizlere ömür. Benim bir teyzem var, ihtiyar, senden ihtiyar; cimri, senden cimri; Müslüman, senden Müslüman; fakat hain. Onun evine sığınmış bir kız kardeşim var. Ölen ablaları gibi veremli ve ölen ablaları gibi ölecek galiba. Yapayalnızım ben. Ve cebimde dört küsur liradan başka üç kat elbisemden, birkaç takım çamaşırımdan ve ufaktefeğimden başka hiç bir şeyim ve hiç kimsem yok. Tahsili bitirmeye niyetim ve çalışmaya kabiliyetim de yok. Elimden hiç bir iş gelmez. Kaderim irademe haciz koyuyor; ve kaderlerine borçlanan sefih bir ana babadan alacaklarını benden istiyor.”(s.44)
Yine burada hayırsız ana babalara geçiş yapıyoruz. Ferit ne kadar böyle kötü bir karakter gibi görünse de, aslında ana babasıyla kıyaslayınca iyi — gayet gayet iyi. İşte bir ana babalık ehliyeti olmadığı için… Olmalı mı da, o da ayrı bir tartışma konusu. Gerçi oraya hiç girmeyelim ama…
“Bakamayacaksan” diyorlar ya — bakamayacaksan değil, ilgilenemeyeceksen… Eğer çocuğa iki saatini ayıramayacaksan günde, o zaman bir dur, bir düşün: “Ben ne yapıyorum?” diye. Ama tabii düşünerek olacak şeyler değil bunlar.
Ferit de burada — bak, sorulmamış aslında ama — yine ailesini bize tanıtıyor. O iki ablası ölmüş veremden. Bir kız kardeşi var, o da yakalanmış. Verem o dönem çok yaygın bir hastalıkmış. Bizim eski Türk filmlerinde de falan geçer zaten, sürekli işlenir bu konular.
Babasıyla da takıntılı bir ilişkisi var aslında. Burada da bakın, babasının ona söylediği bir söz… Yine hatırlıyor onu:
“Çünkü babası ona “sen akıl hekimliğinin ihmallerinden istifade edip sokakta gezen bir delisin” derdi. Fakat buna da vehim diyebilecek miydi? Bir zamanlar Ferit’in, arkasından daima siyah bir köpek geliyormuş vehmi içinde hekim hekim dolaştığı tarihlerde babası ona bu köpeğin mevcut olmadığını ispata ne kadar çalışmış, fakat muvaffak olamamıştı.”(s.52)
Evet, Ferit’in daha önce de böyle bir takıntısı vardı. Kendisini siyah bir köpeğin kovaladığını hissediyordu. Peşinden geliyormuş gibi geliyordu ona. Kimsenin görmediği — aslında olmayan bir köpekti bu — ama varmış gibi hissediyordu.
İşin garibi, bazen bu durum gerçek de olabilirdi, çünkü böyle bir şey gayet doğaldır. Bu yüzden kafası iyice karışıyordu. Az önce o yaşlı adamı anlatamamıştı; cevabını kendi içinden vermişti. Bu sefer ise ona soruyorlardı ve düşüncelerini dile getiriyordu.
“Karısı uzaklaşınca, Mister Joe, Ferit’e alçak sesli ve bozuk şiveli bir Fransızca ile üniversiteye gidip gitmediğini sordu.
— Gitmiyorum Cevat Bey.
— Niçin?
— İradem yok.
— Bunu oyun masasında “şansım yok” der gibi söylüyorsun. İrade istemektir. Demek, istemiyorsun. -
O kadar basit değil.
— Bunu bir gün seninle konuşalım. Söyleyeceklerim var sana.
— Peki Cevat Bey”(s.72)
Yine burada o çok bilmiş insanlar var ve Ferit “Peki” diyerek sanki onu dinleyecekmiş gibi yapıyor, ama kesinlikle onu ciddiye almayacak. İradesi olmadığı için… Ya en azından bunun farkında, ama bu da bir nevi kaçış yöntemi.
İrade istemek midir? Her istemediğimiz şeye irademiz yok mu? O kadar basit değil yani. Bence iradenin bir kas olduğunu söyleyenler haklı; onu geliştirmek zorundayız. Ben zaten şaşırıyorum: Buralar neden hâlâ açılmıyor? Bence böyle spor salonları gibi “irade salonları” da olmalı. İçeride insanlar çeşitli aktivitelerle uğraşacaklar, istemedikleri şeyleri yapacaklar veya iradeyi güçlendirecek antrenmanlar yapacaklar.
Ben kütüphaneden dönerken — o ormanın içindeki, şu an tadilatta olan eski kütüphanemden — bazen aşağıdan bir yoldan yürürdüm. Bu arada bir spor salonu var. Camları tamamen şeffaf, içeriyi görebiliyorsunuz. Onlar da sizi görüyorlar. Değişik, saçma sapan bir ortam yani. Zaman-mekân bükülüyor oradan geçerken: Koşuyorlar, ağırlık kaldırıyorlar, bir şeyler yapıyorlar. Camekân içinde böyle insanlar. Ben de elimde kitaplarla geçiyorum onların önünden, eve yetişmeye çalışıyorum.
Onların öncesinde muhtemelen saatlerce kitap okumuş oluyorum kütüphanede. Beynim yorulmuş oluyor. O zihinsel yorgunluk, oturmakla geçmeyecek bir yorgunluk. Bir an evvel eve dönüp uyumak istiyorum aslında. Ama orada o insanların kendilerini fiziksel olarak yorması… Aramızdaki bu tezat bana tuhaf gelirdi.
İşte o zaman aklıma gelmişti: “Zihinsel gelişim için de bu tarz yerler açılır mı ve bu kadar dolup taşar mı?” Mesela içeride satranç oynuyorlar, bir tarafta çocuklar yazı tahtasında matematik problemleri çözüyor, işlemler yapıyorlar, beyin fırtınası… Böyle bir yer dışarıdan camlarla görünmez herhalde. Onu kapalı yaparlar. İçeridekiler de rahatsız olur; o dikkati, o iradeyi gösteremezler. Konsantrasyonları bozulur.
Ama sporda bozulmuyor demek ki. Zaten sporda o ayna olayı var. Metaforu var… Metafor değil pardon, gerçek. Sürekli kendilerini görmeleri, selfie çekmeleri. Onunla da biraz motive oluyorlar çünkü. Zaten niye spor yapıyorlar ki? Herkesin sadece sağlık için yaptığını zannetmiyorum.
Az önce bu arada bir şey yazmıştım, alıntı yapmıştım. Aslında çalıntı gibi oldu biraz, ama kısa alıntılarım da var. Onlara geçeyim.
“Oturmakla dinlenemeyecek kadar yorgundu. Başını dayayacak yer arıyordu. Gururu vücudundan daha yorgundu.”
Bu yorgunlukları ben de çok hissediyorum. İşte o toplantıda da çok yorulmuştum; bayağı gece yarılarına kadar sürdü. Böyle bir toplantıdan sonra takip etmekte de zorlanıyorsunuz. Sabah bir de iş var… Tekrar erkenden kalkacağım ve yine işten gelmişim oraya… Kafamda yine böyle mizanlar, muavinler dönüyor. İşler hiç bitmiyor. Şu an güya mali tatil ama zihinsel bir rahatlık yok.
Bundan birkaç sayfa sonra şöyle bir cümle de var, belki de insanlar biraz bu yüzden aşktan kaçıyor.
“Belki de aşk bir yorgunluktu.”
Bunları yazar söylüyor bence, tamamen Ferit kılığında. Kitap boyunca Ferit’in iç seslerini okuyoruz ama aynı zamanda yazarın da görüşlerini. Şimdi yine saatlerle dolu, upuzun bir alıntı var.
“Fena hayallerin ortasında kendisini sokakta bulan Ferit -saat dörde on var Nilüfer’in meselesi yanında uyku saati gelinceye kadar günü nasıl geçireceğini bilememekten gelen yeni bir mesele peydah olduğunu gördü. Bunun ehemmiyeti daha az değildi. Gidilecek arkadaş yoktu. Hemen pansiyona dönüp şimdi onun gözlerinde bir mezar gibi derinleşen ve kararan bozuk yaylı koltuğa gömülerek okuyabileceği bir kitap yahut bir sinema veya bir Beyoğlu gezintisi onu çekmiyordu. Belki ömründe ilk defa, kendi varlığının lüzumsuzluğuna benzer bir duygunun bayıltıcı bir can sıkıntısına çevrilmek üzere olduğunu farzetti. Müdürlüğün önünde otobüs bekleyen üç kişinin zaman zaman aynı istikamete doğru çevrilen bakışlarından omuzlarının veya kollarının bir silkinişine kadar vuran sabırsızlığı kıskandı. İnsanın acele bir işi olmasındaki büyük saadetin kadrini bilselerdi, böyle somurtmazlardı. Ferit gibi, kendi muhayyilesinden bir varlık sebebi dilenmek zorunda kalmadıkça, hiç bir insan, peşinden koştuğu ve hırpalandığı işin zahmetlerini küçük, büyük bir baş belâsı telâkki etmek hatasından kurtulamayacaktı. Kendisini bu sabırsızların yanında her zamankinden fazla yalnız ve lüzumsuz bulan Ferit, onların peşinden otobüse binerken ne yapacağını bilmiyordu. Taksim’de indi. Susamıştı. Bir birahaneye girdi. Bir duble içti. Sonra bir daha. Bu kadarcık alkol varlığı yaldızlamaya ve mânâlandırmaya kâfi gelmişti. Sağ tarafındaki merdivenden, gramofon sesi ve kahkahalarla çınlayan ikinci kata inip çıkan o kadınlar şimdi ona biraz daha güzel görünüyordu. Bir duble daha içti. Büyük bir ferahlık duydu. Acıktı, iştahlı bir yemek yedi. Yanından geçen kadınlardan her biri ona Selma’yı hatırlatıyordu. Yaptığı kıyaslamalar onu eğlendirmişti. Lokantadan neşeli çıktı ve akşamın açık lâcivert zemini üstünde ışıkları yanmaya başlayan caddenin geceye giriş anı, ona, içinde Selma’nın hayali hiç eksik olmayan bir çok belirsiz ümitler verdi. Bu akşam Selma’nın imajı ve bira birbirine pek yakışmıştı. Tereddütsüz tramvaya atladı ve Selma’yı annesinin evinde aradı. Kapı açılmadı. Pencerelerde ışık yoktu. Tablo vakasından sonra bu aile dağıldı mı? Selma hâlâ babaannesinin evinde mi? Annesi nerede? Beyoğlu’na döndü ve iki saatten fazla gezdi. Çok yoruldu. Pansiyonun merdivenlerini bir hamlede çıkamadı. Her geceki dikkatiyle yıkanamadı ve kendini yatağa attı. Hemen uyumuştu.”(s.166)
Böyle yorgun gecelerin en güzel yanı hemen uyuyabilmek, uykuya dalabilmek bence. Ama o uyku da fazla fayda etmiyor. Kalkınca kafanız kazan gibi oluyor. O yüzden geceleri gece hayatına dikkat etmek lazım. Ne yapıyorsanız yapın, çok abartmamak lazım bence.
Selma burada artık… Ferit’in sevdiği kadın yine aynı yaşlarda. O da bir felsefe öğrencisiymiş. Onu da okuma grubumda hatırladım. Karakterler üzerinde çok durduk; her karakteri böyle ince ince ayrıntılarıyla konuştuk. O yüzden şimdi burada ne diyebileceğimi de çok bilmiyorum. Bu koca alıntıyı da niye aldım onu da bilmiyorum.
Bunun üstüne söyleyeceğim şeyler vardı da çok uzunmuş ya… İnsan sona gelince başını unutuyor. Öyle cümleler işte. Şimdi yine… Evet, yazar döktürmüş. Bu iç sesleri okumak bazen böyle tutulmayan düşünceleri de okuyormuş gibi hissettiriyor.
“Artık çok yoruldum. Önümde hata uçurumları var. Görüyorum. Düşebilirim. Muhakemelerimin doğruluğundan emin değilim. Bu bahsi keselim. Zihnimi başka şeyle oyalayayım. Birden yüze kadar, fakat bir, üç — iki, dört — üç, beş — dört, altı — beş, yedi — sayayım. Beş, yedi, altı — sekiz — yedi, dokuz — sekiz, on — dokuz, on bir… Selma dulları sayarmış, gelirmiş uykusu. Benim tanıdığım dullar bir düzineyi bulmaz. Çabucak biter. Bak, yine zihnim Selma’ya kaydı. Rakam saymak zihni belâ-fikirden kurtarmıyor. Belâ-fikir, yani musallat olan, belâ olan fikir; Obsession karşılığı olabilir mi? Olamaz. Her medeniyetin kendi ilim dili var. Greko-Lâtin medeniyetinin terimleri o medeniyeti benimsemiş milletler tarafından müşterek kullanılıyor ve kullanılmalıdır. Neydi? Ne düşünüyordum? Unuttum. Neydi? Belâ-fikir. Nereden geldi bu aklıma? Ha… Zihnimi Selma’ya kaymaktan alıkoyacak, fakat beni heyecanlandırmayacak başka bir mevzu bulmalıyım. Rakam saymak çok monoton. Dur. Bulmaca gibi bir şey. Meselâ “Selma” hayır “saray” kelimesinden on dört kelime çıkarabilir miyim? Sar, bir. Ay, iki. Ray, üç. Say, dört. Ara, beş. İyi. Şimdi tersinden: Yar, altı. Yara, yedi. Yas, sekiz. Yasa, dokuz. Sara, on. Arsa, onbir. Araş, on iki. Aray, Yasar, Yarsa, Yaraş… Hayır… Başka yok galiba… Uykum var, fakat uyuyamıyorum. Yarın kaçta kalkmalıyım? Bugünkü gibi geç kalırsam ve yine Selma’yı bulamazsam büsbütün hastalanırım. Avucunu tekrar başına koydu. Ateşim var. Dinlenmek de fayda vermedi. Belki de yarın kalkamam. Selma’ya telgraf çekmeli. Gelir mi?”
Burada artık zihninden çıkıyoruz, kurtuluyoruz. Biraz biz de rahat bir nefes alalım. Bu nedir? Şimdi çok orijinal bir benzetme yapayım: Çöp arabası gibi zihin. Nasıl yaşıyor insan böyle? Bütün bu düşünceleri böyle presliyor sanki, daha az yer kaplasın ki üstüne daha çok çöp bindirebilsin, sığdırabilsin diye. Bunları anlatıyorum şu an çünkü çöp arabası geldi.
Evet, bir gün beni de alıp götürecek bu çöp arabası. “Ne yapıyorsun sen burada?” diye kendi kendine söylenerek… Böyle olsa ya hayatta: Boş işler polisi olsa, baksa, boş işlerle uğraşanları alsa götürse irade hapishanelerine… İrade salonlarına koysalar! Eyvah eyvah, yine bir distopya. Şu cümle de çok güzeldi:
“Yalnız ciğerden değil, ruhtan da kan boşalır. Boşaltmazsa tıkanacaktı.”
Burada bunu kardeşi için söylüyordu galiba. Kardeşi de o teyzesiyle hep sorunlar yaşadığı için… Şimdi o teyzesini de çok kötü bir insan gibi lanse etmişler ama o da ölüme yakın aslında. Böyle her şeyini onlara bırakacağını söylüyor bir yandan.
Bunu arkadaşlar şöyle dediler: “Öldükten sonra işten geçmiş oluyor, önemli olan ondan öncesinde bırakmaları.” Ama ben de dedim: “Siz olsanız bu Ferit’e bir şey bırakır mısınız?” Bu adam hazıra dayanmaz. Ferit sıkıntılı bir tip ve orada bayağı kardeşinin dolduruşuna da geliyor.
O teyzesini öldürmekten bahsediyor, böyle bağırıyor çağırıyor: “Öldüreceğim onu! Bıçağı kalbine saplayacağım! Sıcak kanları yüzüne süreceğim! Şöyle yapacağım, böyle yapacağım, gerçekten yapacağım!” falan diye kardeşini de korkutuyor. Hadi saçmalıyorsun da niye bağırıyorsun! “Yerin kulağı var” diye boşuna söylememiş atalarımız. Bir de böyle psikopat dolu bir pansiyonda niye böyle açıklamalar yapıyorsun? Sırf kardeşini etkilemek için… Yapacağından, yapabileceğinden de değil. Bu Ferit böyle lafta kalıyor işte ama bunları duyan biri var pansiyonda: “Bursa Canavarı” diye.
Onu görünce “Bursa Bülbülü” geldi aklıma. Ne kadar güzel bir filmdi! Çok avıklıydı ama… Bir daha seyredemeyeceğim kadar yüreğime oturan ama çok güzel bir filmdi. Seyretmediyseniz tavsiye ederim.
Tekrar kitaba dönelim çünkü hâlâ çok uzun anlatılarım var. Coşmuşum, insanlıktan çıkmışım artık. Bu ne böyle? Mesli kitap oldu artık… Allah’ım ya! Neyse.
“Birdenbire gururu silkindi. İçinin bir köşesinde, babasının bir gözü onun bütün ruh hallerini seyrediyordu. Gerçekten seyretseydi, ona belki “deli ol, âşık olma” diyecekti. “Delilik şüphesiz aptallıktan iyidir. Delilik var olmuş bir zekânın yok oluşudur; aptallık, var olmamış bir zekânın var olmamağa devam edişidir. Deliliğin hiç olmazsa mazisi şanlı. Aptallığın şerefli bir tarihi bile yok.”(s.137)
“Mazisi şanlı…” Ne kadar zor bunları böyle okumak. Yazınca güzel güzel yazıyorsunuz da hiç okunacak gibi değilmiş. “Mazisi şanlı.” Böyle durmak lazım arada. Aptallıkla delilik arasındaki farklar… İki deli bir araya gelmemeliydik… Yavaş yavaş bir saat geçince bende de dengeler bozuluyor. Yine babasıyla alakalı bir bölüm geliyor.
“Babam daima haklıdır. Peşimden gelen köpeğin mevcut olmadığını söylediği zaman da, bu dünyada istihzamızdan kurtulmaya lâyık hiç bir şey olmadığını söylediği zaman da, aşkın bir ahmaklık olduğunu söylediği zaman da haklıdır. Öyleyse şunu da söyle baba, ne yapmalıyım? Bir kahkaha atmalısın, oğlum. Bir kahkahanın halletmediği hiç bir mesele yoktur. Gözünü oyarlarken bile bir kahkaha at, acı duymazsın. Gül ve geç. Fakat gülemiyorum, baba. Sen iki kız kaybettin, bütün servetini kaybettin, şimdi neredesin, bilmiyorum, sağ mısın, bilmiyorum. Sağsan, gülebiliyor musun? Daima, daima, Ferit, gülebiliyorum. Nilüfer’i ve seni kaybedersem de güleceğim. Yoksa ben hepinizden evvel kaybolurdum. Az mı üzdünüz ve harap ettiniz beni? Ateşin var oğlum, hastasın, kahkahadan başka ilâcın yoktur, sen de gül, Ferit, oğlum, sen de gül. Fakat Ferit ağlamak istiyordu. Elini başına koydu. Evet, ateşim var. Gözlerini yumdu. Alnında Selma’nın avucunu ve nemli saçlarının arasında onun parmaklarını düşünüyordu. Aşk kadar hastalığa -belki yakın, belki de ruhtaki muadili olduğu için- yakışan ihtiras yoktu.”(s.138)
Aşk ve hastalık arasındaki bu benzerlik, zaten aşkın da bir hastalık olduğunu söyleyenler, savunanlar vardır. Burada da sanki babasıyla bir diyalog gibi yazmış yazar. Ama zaten bütün kitap Ferit’in düşüncelerinden oluşuyor, aslında daha çok iç monolog. Diğer insanların konuşmalarını bile “şöyle diyor, böyle diyor” diye çeviriyor.
Sonunda artık bitiyordu bu ilk bölüm, bitmeyecek gibi görünen… Ve Matmazel Noraliya’yı tanıyoruz artık. 200. sayfadan itibaren… Bu Bursa Canavarı’nı da anlatayım mı anlatmayayım mı? Belki okumamış olanlar vardır, okusunlar ama…
Ferit o pansiyondan kurtuluyor ve bu sefer Matmazel… Aslında Nuriye Hanım, Matmazel Noraliya dedikleri… Onun köşk gibi bir evinde kalmaya başlıyor. Ona kalan miras neticesinde, adalardaydı galiba. Onun da meşhur bir koltuğu var. Öyle yıllarca orada oturmuş, 30 sene neredeyse.
Zaten kitabın o metafizik olayları, mistisizm… Bir arkadaş “mistisizm” diye açıklamıştı. Evet, mistisizm. Ruh çağırmalar, bir şeyler… Bu dönem zaten çok yaygınmış, meşhurmuş. İlgi varmış buna. Zaten Peyami Safa da sever böyle şeyleri.
Bir de Fotika var. O, Matmazel Noraliya’nın hizmetçisi gibi bir şey. Onu da çok seviyor. Onunla ilgili şöyle bir söylemi var…
““Zavallı Matmazel Noraliya!..” Bak, hâlâ Fotika ona “Nuriye” diyemiyor. Tuhaf bir şeydir bu. İnadına gibi. Çünkü zavallı hayatında ne istediyse olmamış, ne istemediyse olmuş, ölümünden sonra da öyle işte. Fotika diyor ki: “Ağzım hep Matmazel Noraliya’ya gidiyor, neden bilmem.”
Bunu da tartıştık biz. Sanki biraz ırkçılık da var, sınıfçılık. Onun yabancı kökenden gelmesi… Babası Türk ama annesi İtalyan’dı, yanlış hatırlamıyorsam. Kendisi de Müslüman oluyor ama yine de o adı “Noraliya” diye halk tarafından… Bir kere konuldu mu kalıyor. Öyle değiştiremezsin, istediğin kadar söyle. İsmimizi de zaten seçemiyoruz ki, nasıl sesleneceklerini seçebilelim? Son uzun alıntım… Onu da hemen okuyayım:
“Nasıl bir ekonomik nizam tasarlıyorsunuz? Aziz de gülümsedi:
— Öğretmenlik hayatı, beni biraz, hazırladığı kanun tasarısını gazeteciye anlatan bakan gibi çizgili ve oldukça didaktik konuşmak zorunda bırakıyor. Hakikatte ne fazla açık saçık olmayı, ne de karanlık nüanslar avlamayı severim. Tasarladığım ekonomik dünya, nazarî bakımdan çok sadedir; istihsali vücuda getiren sermaye ve çalışma arasında âdil bir paylaşma olmalıdır. Sermaye arslan payını almamalıdır. Bu ikisinden birinin tahakkümü üstüne kurulmuş ve kurulacak kapitalist veya komünist cemiyetlerin arasında, içtimaî adalet bakımından fark olmadığına kaniim. Ne çalışmayı sermayeye, ne de sermayeyi çalışmaya esir eden, fakat ikisini de birbirine karşı denkleştiren bir nizam imkânsız değildir. Televizyonun keşfedildiği bir devirde insanlık isterse, böyle bir içtimaî adaletin tekniğini de kolayca bulabilir. Birini yapan ötekinden âciz kalamaz. Adaletin ölçüsü ehliyet ve liyakattir. O zaman cahil bir Kayserili pastırmacının milyoner olduğunu ve bir fikir adamının süründüğünü göremezsiniz. Kazanç, sermaye ile çalışma arasında birinciye arslan payını vererek değil, eşit olarak da değil, istihsalde ikisinin tesir derecelerine, yani liyakate göre paylaşılır.
— Bu âdil paylaşmayı korporasyon tarzında meslek teşekkülleriyle mi yapmak mümkündür?
— Söylediğim gibi bu bir idare tekniğidir. Daha iyileri bulunabilir. Mesele sermayenin ve çalışmanın birbirlerini yutmalarına imkân vermemektir. Sendika mücadeleleri, milyonlarca iş saatinin kaybolmasından ve maliyet fiyatlarının artmasından başka netice vermediği için, işçiye müstahsil olarak kazandırdığı zammı müstehlik olarak kaybettirir; patrona da ücretlere zam olarak kaybettirdiğini fiyatlara zam olarak kazandırır.
— O halde iktisadî hürriyetle içtimaî adalet barışmaz.
— Asla. Hürriyeti yanlış anlayan bir dünyadayız. İnsan hür doğmaz. Eğer kendi ben’i ile mücadeleye başlayan bir irade destanının kahramanı değilse, eğer kendi nefsine galebeden ve kendi ihtiraslarına hâkimiyetten başlayan bir hürleşmeye doğru merhale merhale yol almıyorsa, eğer hürriyeti şahsiyetiyle beraber gelişmiyorsa, insan, en hür nizam içinde de hür değildir. Doğarken hürriyetimize de, şahsiyetimize de sahip olamayız. İkisini de, yaşadıkça ve liyakatimiz nisbetinde kazanırız.”
Diyor Aziz Hoca. Aziz Bey boşa okumamış bu felsefeyi, boşuna felsefe öğretmeni değil. Burada artık kitabın sonlarına doğru zaten Ferit’in değişmesini, karakter gelişimini görüyoruz artık. Bence çok fazla değişmiyor ama genel bakış açısı en azından değişiyor. Ne kadar sürer? O bana biraz ölüm dolayısıyla bir-iki aylık bir şey gibi geldi ama tabii zaten kitabın devamını bilmiyoruz.
Kitap da çok kısa aslında, çok az bir zaman dilimini anlatıyor. Bir-iki haftayı… Bir haftayı neredeyse anlatıyor.
Yine bu derin konulara… Hangi kitaptaydı? Bak, “Mahur Beste”de böyleydi. Kitaptan artık çıkıyor tamamen ve böyle hürriyet meseleleri, ekonomik meseleler… Bir ders kitabıymışçasına başlıyor yazarlar anlatmaya. O dönem biraz böyleymiş demek ki.
Şu anda da aslında böyle yapıyorlar ama daha hissettirmeden. Böyle açık açık söyleyemiyorlar ya da bunu tercih ediyorlar, bilmiyorum.
Son alıntım… Burada da aslında son cümle yine çok etkiliydi ama ben tabii yine biraz geriden almışım.
“Ferit çıktı. Odasında koltuğuna oturdu ve bacaklarını uzattı. Samimiydi. Kendi karanlığı üzerine kendi aydınlığını boşaltabilen bir kadın ki zeki demektir, ki iyi konuşuyor, ki bizi de kendi lâbirentlerinde dolaştırır, sırsız ve alımsızdır. İyi dost, fakat aşkla sevilmez. Sır sevilir, belli sevilmez. Sır nedir? Ebedîlik. Sır nedir? Allah. Sır nedir? Enerji. Sır nedir? Hayat. Sır nedir? Ruh. Sır nedir? Cevher. Sır nedir? Her ilmin ve felsefenin varlığını anladığı, mahiyetini anlamadığı meçhul. Bizi çeken o. Yaşatan ve güden o. Zekâ onu kovalıyor. Biz kovalayanı beğeniyor, fakat kovalananı seviyoruz.”
Burada da biraz aslında, belki de o bilinmeyenleri, sırları neden anlattığını açıklıyor kitap boyunca. Çünkü çok anlam veremediğimiz olaylar da yaşanıyor. Bunlar gerçek mi? Ne kadarı gerçek? Hayal ile işte, o yorgunluk, o rüya… Çok acayip bir yönetmenin elinde mesela bunun değişik bir filmi olabilirmiş. Beyni yakacak, böyle anlaşılmayacak. Çok basit Türk dizisi gibi yaparsan olmaz ama Birebir aktarmak da zaten çok mümkün değil.
Zaten yokmuş galiba bu kitabın filmi. Sormuştum ben de: bir dizisi, filmi, bir şeyi var mı diye. Sesli kitapları varmış. Onları belki dinleyebilirsiniz. Bir arkadaşımız da çünkü o da yetiştirememiş artık, dinlemekle yetinmiş. Onlar da güzeldir gerçi. Ben eskiden çok dinlerdim. Şimdi bu podcast’lere sarınca…
Hazır böyle podcast’lerden bahsetmişken, çoğu dinlediğim podcast sezon finali yapıyor şu an. Yavaş yavaş güncele gelmeye çalışıyorum şu anda ama Fidiro’da kaldım mesela.
Fidiro’da çok güzel bir diziden bahsedeceklerdi. Dedim önce o diziyi seyredeyim, devam etmeyeyim bölüme. Sıcak kafayla… Station 11 miydi? Onu kıyasladıkları bölüm. O kadar övüyorlar ki yani, öbür yabancı diziyi hemen bölümün başında bıraktım. Dedim o diziyi — zaten 10 bölümmüş — onu bir seyretmek lazım.
Fidiro’nun da işte böyle kötü yanları var bazen benim için, yani en azından bahsettikleri içeriği illa okumam lazım ya da seyretmem lazım gibi hissediyorum. Öyle olunca çünkü çok daha zevkli oluyor.
Benim aslında bu yazılar da böyle. Kitapları okursanız ancak size bir şeyler ifade edebilir. Mesela bahsettiğim kitabı hiç okumamış biri “Çok kötü anlatmışsın, çok böyle boş vermişsin” diyebilir. Her zaman zaten biraz da hayatın içindeyiz ya, ne yapalım? Oradan sıyrılmaya çalışıyorum ben ama işte yıllar önce yazdığım yazıda bile bir bakıyorum: deprem oldu falan filan. Böyle depremden bahsediyorum o an. Halbuki hiç hatırlamıyorum bile hangi deprem, kim bilir? Ama hayatta seni o an o kadar etkiliyor ki bütün olay o oluyor yani.
Ve böyle düzenli olarak yazan insanlar ister istemez hayatı işin içine katıyorlar, katmak zorundalar. Yazarlar bile bunu yapıyor. Yani bu kitapta diyebilir miyiz: Peyami Safa hiç kendinden bahsetmiyor, kendi görüşlerinden. Kendisi bu karakterlerden biri değil yani. Babuş, dediğim gibi zaten onun direkt çocukluğu gibi bir şey benim için. Aziz öğretmen sanki yine Ferit’e ders vermek için orada oluşturulmuş bir karakter.
Ben de işte burada artık iki günde bir neredeyse sizlerle konuşuyor, sohbet ediyor gibiyim. Böyle olunca ister istemez benim de düşük moduma denk geleceksiniz, canım sıkılacak bazen. Tabii ki öyle bir bölüm yapmak istemiyorum, kesinlikle insanları hayattan soğutayım, bütün motivasyonunu alayım elinden. İstemiyorum öyle bir şey. O an zaten bir kayıt da alasım gelmiyor ama bazen olabiliyor işte. Hele bir de o kitabın etkisinden çıkamadıysam…
Dediğim gibi bu diğer podcast’lere daha çok yoğunlaştığım bu aralar, dinleyebiliyorum. Serdar Kuzuloğlu mesela “Haddini Aşan Yaşam Rehberi”nde konuşmanın da insanda oksitosin salgılattığını söylüyordu. Ben onu bilmiyordum mesela. Bu hormonlara da biraz ilgiliyimdir aslında, okurum denk gelirsem. “Sarılma hormonu” derler hatta ona. Sarılınca en çok salgılanan, böyle mutlu eden… İnsan konuşurken de oluyormuş demek. Dedim ben ondan böyle çenem düşüyor, ondan bu kadar konuşuyorum burada!
300 sayfalık kitabı bile işte bak, 1,5 saat olacak. 90 dakika ya, az buz değil bu yani. Koca takımlar maç yapıyor bu sürede, arada bir de su molası falan veriyorlar artık. Ben onu da yapmıyorum. Tek seferde böyle, geldiği gibi, daha önce okuduğum, okurken beni düşündüren yerleri tekrar burada yazıp paylaşıp tekrar okuyorum.
Bundan tat alabilmeniz aslında bence sadece bu kitabı okuyup aynı yerlerde sizin de takılmanızla mümkün. Onun haricinde tamamen öznel, kişisel bir deneyim. Yani beğenebilirsiniz, beğenmeyebilirsiniz. Hiç ben de onlara zaten takılmıyorum. Tabii ki insan yani beğenilmek ister ama mümkün değil herkes tarafından, her yaptığınızın… Onu da hem bilmek lazım, hem öyle bir yük de yüklemeyin yani bana da.
Her bölüm çok iyi olacak, çok size hitap edecek diye bir şey yok. Zaman zaman yollarımız ayrılabilir. Farklı düşünmemiz gerekiyor zaten. Benim her dediğime de katılıyorsanız orada da bir problem var. Beni de eleştirmeniz lazım. Yeri gelince “A bak, burada yanlış söyledin” demeniz lazım ki zaten çelişkilerle doluyum ben de maalesef. Hissediyorsunuzdur. Benim de kafam karışıyor bazen, sadece dersler çıkarmaya çalışıyorum.
O irade salonunda kendimi kapatıp… Bir Matmazel Noraliya’nın koltuğu kadar olmasa da ben de hep aynı koltukta yapıyorum bu bölümleri. Onu da bak şimdi fark ettim. Onun da belki bir etkisi olabilir, oluyordur mutlaka diyeyim ve artık daha fazla sizin de zamanınızı çalmayayım. Çok teşekkür ederiyorum buraya kadar gelip zaman ayırdığınız için.
