Yıldız

Yıldız, 23'lük Yorgun, PR ve Kariyer Yönetimi, Japon Kızların Hediyeleri ve Metot Oyuncuları

Yukio Mişima’nın Yıldız adlı kısa hikâyesi mi denir artık bilmiyorum ama tam 72 sayfaydı bu kitap. Ve ben bu kitabı Murakami’nin acaba okumadığım ne romanları kaldı diye bakarken o arada gördüm.

Press enter or click to view image in full size

Bu yazı kitap hakkında tat kaçıracak bilgiler (spoiler) içerebilir.

Dikkatimi çekti. Hemen dedim ben bunu kütüphanede okurum; yarım saatte-bir saatte. Gözüme kestirdim yani. Biraz arka kapağını inceledim. Çünkü yazarı hiç duymamıştım daha önce. Ve yani inanılmaz da bir hayatı varmış. Japonların Da Vinci’si denilen, 44 yıllık hayatına sayısız şey sığdırmış, biraz da tartışmalı bir karakter, bir yazar. Zaten sonunda da intihar etmiş. O hayatı kaldıramamış gibime geldi benim, şimdi bilmiyorum.

Ve bu kitap ne anlatıyor, ne kattı bana derseniz; ya birkaç tane çok güzel alıntım var ama olay örgüsü, sonu, ya ne okuduk biz şimdi gibi sorular sorulabilir. Ama cevaplamak kolay değil bunları. O yüzden ben önce okuduğum kitaptan bahsedeyim. Can Yayınlarının Haziran 2020 tarihinde basılan ilk baskısından okudum ben bu kitabı ve Japonca aslından çeviren Vaner Alper’di. Hemen ilk alıntımla başlayayım:

“Bu gençler benimle hemen hemen aynı yaşlarda, gepegenç ve dipdiriler. Yoksulluktan ve can sıkıntısından ne yapacaklarını bilemiyor, mahkûm edildikleri önüne geçilmez ihtiyaç fazlası enerjileriyle caka satıyorlar.
Onların olmak istedikleri şey, örnek aldıkları ‘kalıp’ benim. Hep bunları düşündüğümden asistanımın uzattığı aynadan onları seyretmeyi alışkanlık edindim. Aynaya yansıyan görüntü sağlıklı bir gencin yüzü fakat bunların hepsi yüzümdeki ağır makyaj sayesinde. Yüzümde son zamanlarda yağ lekeleri sırıtmaya başladığından biraz pudra sürüyorum. Ancak beyaz fondötenimin altında, pudra sürmesem de parlaklığımı yitirmiş, pudra gibi bir ten olduğunun da farkındayım. Kemik yapım sağlam, bedenen de dayanıklıyım. Bununla birlikte artık eski günlerdeki gücüm kalmadı. Kalıp denen şey böyledir; defalarca döküm yapıp aynı şeyler üretildikten sonra birdenbire soğuyacak, yıpranacak ve tabii ki kuruyup gidecektir.
Ben yirmi üç yaşındayım, yapamayacağı şey yok dedikleri yaştayım. Ancak bu son altı ay boyunca aralıksız devam eden aşırı yorgunluk, sabahlara kadar çalışma temposu yüzünden gençliğimin kayıplara karıştığının da farkındayım.
Bu öngörüyü tümüyle ‘gerçek dünya’dan edindim. Kendi dünyamdan değil. Geleceği düşünmek bana esasen anlamsız, fanteziden ibaret geliyor.”(s.10)

“Yıldız” adında bir hikâyemiz var. Baş karakterimiz bir film yıldızı ve nasıl bir bunalım yaşadığının bilmem farkında mısınız? Dışarıdan böyle kusursuz, dört dörtlük bir hayat yaşıyormuş gibi görünüyor. Daha henüz 23 yaşında.

Sagopa’nın “24” diye bir şarkısı vardı. “yirmi dörtlük yorgunsun” diye geçerdi nakaratta. Ya neden yorgunluk bu daha o yaşta? Sen yorgunsan biz ne yapalım? Ama işte dünya senin etrafında dönüyor o yaşlarda. Her şeyin seninle ilgili olduğunu zannediyorsun hayatta. Dolayısıyla dünyanın yükünü omuzlarında hissediyorsun. “Derdin dünyaysa dünya kadar derdin olur” diye boşuna dememişler.

Gelelim şimdi kitaba… Rahatsız edici aslında. Yani biraz da sakıncalı. Ben şimdiden o +18 ibaresini koyayım ve bu alıntıma geçeyim:

“Böyle anlarda kendi zirvesine erişirdi sanki. Hiçbir trajediye aldanmadan, karpuz seçer gibi, ne kadar acı verici bir durum olsa da, ne kadar hüzünlü bir şeyle karşılaşsan da önce parmaklarınla yoklayıp bakacaksın… Kayo bu prensibi tüm bedeniyle uyguluyordu. Onun kahkahaları kilometrelerce uzaktaki otları bile kurutacak, kızarmış dağ çileklerini bile çürütecek kadar güçlüydü.”(s.42)

Daha geçenlerde Kafka’nın da bir hikâyesine denk gelmiştim. Bahsetmiş olmam lazım orada. Bu gülmenin insanı aşağılayan hali vardı. Burada da mesela bu kahkahalar otları bile kurutacak, dağ çileklerini çürütecek kadar güçlü. Bu kahkahalar gerçekten o kadar rahatsız ediyor ki! Okurken bilmiyorum, ben de öyle hissettim.

Çünkü burada Kayo dediği kadın, bu yıldızımızın yardımcısı gibi bir şey. Sürekli onun etrafında gezen, onun ihtiyaçlarını gidermeye çalışan, ona yardımcı olan… Asistan yani, yönetici asistanı gibi bir şey bir anlamda.

Ve burada o kahkahaları intihar etmeye kalkan birinin üzerine atıyor. Yani onunla dalga geçiyor. Bir kadın bu yıldıza o kadar âşık ki sete geliyor. Sanki bir oyuncuymuş gibi… Gerçi bir oyuncu mu aynı zamanda? Yan oyuncu, yan rolde gibi bir şey ya da birinin kılığına mı giriyordu? Neyse, işte oralar biraz karışık. Çok da önemli değil bence.

Anlatılmak istenen başka bir şey çünkü: Kayo’nun bu acımasızlığı, zalimliği, hayatla bu kadar dalga geçmesi… Neyse ki kadın ölmüyor. Sadece bir girişimde kalıyor ama bakın nasıl devam ediyor bölüm:

“Ertesi sabah PR bölümündekiler bu intihar girişimini derhal romantik bir hikâyeye çevirdiler. Bana duyduğu aşkın verdiği karışık hislerle film setine fırlayan kadın oyuncu ümitsizlik içinde ölümü yeğlemek zorunda kaldı ama araya girmem sayesinde son anda ölümden döndü. Sonra da bu olayı hayatı boyunca unutamayacağı bir hatıra olarak bağrına basarak sinema dünyasını ardında bıraktı.
Bu olay hakkında gazeteciler bana soru sorarlarsa ne cevap vereceğim bile belirlenmişti.”(s.42)

Hayatın size bu kadar roller biçmesi, yazacağınız, çizeceğiniz, söyleyeceğiniz her şeyin başka bir kalemden çıkması ne kadar aslında… Ya insan haklarına da aykırı bir şey bir yandan. Bu işte oyunculuk, bilmiyorum yani kariyer yönetimi falan dedikleri… Bu kadarı da biraz fazla değil mi?

İşte günümüz oyuncuları, yıldızları, starları… Milyonlarca dolar bile kazansalar, istedikleri gibi giyinemiyorlar bile. “Şunu giyeceksin, bunu giyeceksin” diyen başlarında imaj makerları var. İstedikleri gibi konuşamıyorlar, istediklerini söyleyemiyorlar. Ya bu nasıl bir hayattır?

Ama şöyle de bir durum var: Bu ünlüleri da biraz kendi haline bırakınca, o kadar saçmalıyorlar ki bu mesleklerin doğması zorunda kalmış. Çünkü bunların eline bırakırsan o hayatları rezil edecekler, kariyerleri yerle bir olacak. Bazılarının tabii ki… Bunlar benim biraz da dışarıdan gördüklerim, zannettiklerim. Kesinlikle böyle de değildir birçoğu ama olanlar da var. En azından böyle hissediliyor, böyle görünüyor biraz dışarıdan.

Ve işte bu film endüstirisi gerçekten delişmen bir olay. Bu sahnelerin böyle kronolojik şekilde çekilmemesi de tamamen maliyet düşsün diye… Bir başı bir sonu yok: Önce hiç alakasız… Alakasız da değil de önce ortadan bir sahne, sonra sondan baştan… Oyuncuların zaten aklı nasıl gitmiyor? İşte tamamen duygusuz bir şekilde ne verilirse onu oynuyorlar. Biraz o yüzden, bu yüzden böyle çoğu oyuncudan çok iyi bir performans alamıyorsunuz. “Çok kötü oynamış” falan diyorsunuz da, ya kim bilir ne şartlarda çalışıyor?

O setler zaten… Setler, hadi gene oyuncular neyse ama arkadaki çalışanlar… Onların hayatı tam bir kölelik, tam bir sömürü düzeni var orada. Işıkçılar, sesçiler…

Ben tabii çok anlatamadım ama mesela o sahnelerin çekimiyle ilgili, sırasıyla ilgili yine yeni bir teknik öğrendim. Bunu ben de bilmiyordum. Hemen onu paylaşayım.

“Dahası, sıkışınca bütün bir sahneyi bile, kamera konumu aynıysa ‘sahneyi aradan çıkarma’ tekniğiyle çekmekten de çekinmedi. Mesela sahne 60 ile birkaç gün sonraki sahne 75 aynı seti kullanıyorsa, sahne 60 plan 8 ile sahne 75 plan 5'te kameranın konumu aynıysa bunları ardı ardına çektiriyordu. Bu durumda, karşımızdakiler de aynı oyuncularsa alışkın olmayanlar yanılsamaya düşecektir. Aynı yerde olduğumuz halde, zaman makinesine binmişçesine birden geleceğe uçup sonra birden geçmişe dönen, sonra tekrar geleceğe giden biz oyuncuların, bu durmadan ileri geri giden filmdeki zamanı kendi bünyemizde kontrol etmemiz gerekiyor.
İş verimliliğini artırmak ve zamandan tasarruf etmek için başvurulan bu zorlama yöntem, zamanla alışınca sorumsuz bir eğlencenin kaynağı da olmuyor değil. Mesela yeni açılan bir yaranın acısıyla kıvranıyorum. Bir sonraki çekimde daha olduğum yerden milim kıpırdamamışken yara çoktan iyileşmiş oluyor. Daha sonraki çekimde ise yeni açılmış yaranın yaranın acısını göstere göstere tekrar hissetmem gerekiyor.
Böyle bir rutini benimseyince, asla geriye dönüşün olmadığı hep aynı ritimde ilerleyen gerçek zaman sıkıcı ve tekdüze görünmeye başlıyor. Mesela bir kadınla karşılaştım diyelim. O kadınla yattığım zamanın hemen gelmemesi çok sıkıcı, ardından o kadından bıktıktan sonraki zaman ve sonunda, o kadınla karşılaşmadan önceki özgür zamanlarıma istediğim gibi gidip gelemiyor olmam mantıksız geliyor.”(s.48)

Gelir tabii. Çünkü aslında diğeri mantıksız. Öyle oradan oraya, oradan oraya atlayabilir misin hayatta? Mümkün değil. İyi bir şey mi bu? Belki de atlayabilirsin. Bilmiyorum. Zihni böyle kapatırsan… Bazı insanlar çünkü bana yani fiziken karşında ama ruhen kim bilir hangi zamanda yaşıyor gibi geliyor.

Neden yani… Bir yönetmen falan olsam kesinlikle böyle hilelere başvurmazdım. Hatta böyle olduğu gibi… Bir çılgın yönetmen, Kubrick gibi kronolojik sırayla falan bile çekmek isterdim ama onu tabii ki yapamazsınız, adınız Kubrick olmadıkça.

Ve yine evet, birkaç sayfa sonra şöyle bir bölüm var: Kayo’yu o yaz gününde, bir de yaz sıcağında bir kazak örerken görüyor yıldızımız ve “O ördüğün şey birine hediye mi olacak?” diye Kayo’ya sorduğu bu soru için sayfanın altına şu dipnot düşülmüş:

“Japon kızları sevdikleri için kazak örüp hediye ederler.”(s.52)

Allah Allah ya. Ne demek yani? Japon kızı… Bunu herkes, bizim millet yapmaz mı, yapamaz mı? Bizim hatta yani böyle şarkımız bile vardı bizim zamanımızda. Mustafa Sandal’ın söylediği… Hatta yani şeyde bile vardı, yok muydu? Harry Potter’da onun annesi… Gerçi orada annesi çocuklarından işte Harry’ye falan hediye ediyordu ama evet, diğer kültürlerde belki biraz daha anaç bir hareket olabilir bu. Ama sevdiklerine böyle kazak örmek vardır yani bizim kültürümüzde de eskiden. Artık tabii kim uğraşacak?

Belki atkı falanlardır şimdi. Ya da işte eldiven… Eldiven yok. Eldiven olmaz. Eldiven daha zor galiba, böyle onun parmakları falan. Size eldiven ören bir kız arkadaşınız varsa onunla evlenin yani. Hiç kaçırmayın.

Bir de Kayo yani hiç böyle sevdiği insanın kıvranacağı bir şey… Ölecek bir kız da değil biraz. Ondan da şaşırıyor. Şimdi ben de mesela burada bahsettim. Yani düşünsenize böyle evime günlerce, aylarca işte kazaklar, atkılar geliyor sürekli. Mektuplar… Taciz boyutunda artık, sizi rahatsız edecek. Kimden geldiği belli olmayan, sürekli “şöyle örüyorum, böyle örüyorum” diye… Yalan yanlış şeyler yani bunlar. Çünkü sizi tanımıyorlar bile. Sadece o dış görünüşünüz, hatta canlandırdığınız oyuncuları gerçek zannediyorlar.

Dışarıda o kadar… 100.000 derken insan onun hayaliyle yani size belki yaklaşıyorlar. Sizi öyle seviyorlar ve sizin onunla belki hiç alakanız bile yok. Hatta belki sevmiyorsunuz bile oynadığınız karakteri. İşte bu yıldızlık, o film yıldızlığı, starlık bir yandan da böyle bir şey. Bu gerçekten rahatsız edici. İnsan yani böyle bir hayatı yaşamak ister mi dışarıdan? Evet, güzel gibi görünebilir.

Kimdi? Jim Carrey’ydi galiba. Bir sözü vardı onun: “Keşke herkes işte bu kadar ünlü olsa da asıl istediğinin bu olmadığını anlasa” diye. Böyle bir sözü vardı.

Jim Carrey de mesela… Evet. Bu yıldızlara bir örnek verilebilir. Çok bayağı. Yani kafası gitti mi artık, rol mü yapıyor? O metot oyunculuğu işte… Bak metot oyuncuları da beni benden alıyor. Joker oynayan adamlar… Son Joaquin Phoenix değil de ondan önceki neydi onun adı? İntihar eden abi işte yani…

Yok yani bir film için, bir karaktere girmek için böyle hayat harcanır mı? Çok yani saçma geliyor bana bu. Bu kadar da övülüyor. “Yok işte şöyle metot oyuncusu, böyle metot oyuncusu, şu kadar işte o karaktere girmek için kaç ay çalıştı, şu kadar ay işte dilencilik yaptı, yok hastanede yattı, yok bir ayağını bağladı.”

Abi şimdi yani bir katili oynayacaksın, canlandıracaksın mesela. Katil mi olman lazım onun için? Bu yani… Bu hatta buna ihtiyaç duyuyorsan bu senin daha kötü bir oyuncu olduğunu göstermez mi, göstermiyor mu? Tabii ki şimdi bu oyunculara da saygısızlık yapmak istemiyorum ama bence bu biraz da bir amatörlük değil mi? Yani öyle görünüyor en azından.

Tabii ki evet, yapacağın işi ciddiye almalısın ama o kadar da yani abartma. Sonuçta bu bir film, bu bir oyun. Bu gerçek değil. Hayat bundan ibaret değil. Hayattan daha önemli değil. Sen niye yani kendini bu kadar kaptırıyorsun?

İşte insanlar biraz bazen bağlanacak şeyler arıyor hayatta. Başka bir şey bulamadıklarında… Plan hayatı iş olan insanlar var. O işkolikler çok çok sakıncalı bence. Oraya kayıyorsanız bir durun, bir düşünün. Derin bir nefes alın ve o elinizdeki artık her neyse onu bırakın. Silah tır, kitaptır, ne olursa… İçecektir. Belli size yaramıyor yani diyeyim. Biraz yine haddimizi aştık. Devam edeyim.

“Kayo pejmürde siyah pantolonuyla derme çatma merdivenden çıkıp yanıma geldi, gümüş renkli nane şekeri kutusunu uzattı. Bu kadar ufak bir şeyi pekâlâ cebime de koyabilirim ama prensibim icabı, ne kadar küçük olursa olsun cebime hiçbir şey koymam. Küçücük de olsa hareketimi ya da kostümümün hatlarını bozma riski var; hele hele cebime nane şekeri kutusu koyarsam hareket ettikçe muhakkak ses çıkarır.”(s.53)

Bu da bana biraz gençlik zamanlarımı hatırlattı. O lise çağlarımda maalesef ben de mevsim mevsim bir sigara içme… Sigaraya başlamış olma durumum vardı. Çok tabii ki çok zararlı. Kötü bir şey.

Ama mesela bak, benim arkadaşlarım bana böyle sigarayı bıraktırmaya çalışmışlardı uzun bir süre. Ben onlardan başlamamıştım da, kendim böyle kendi isteğimle paket almaya falan başlamıştım. Orada insan işte gerçek arkadaşlarını anlıyor. Onlar yani benden otlanabilecekleri halde, bırakmam için ellerinden geleni yaptılar. Sonra baktılar ben bırakmıyorum. Uğraşmadılar ondan sonra… Ve işte o zaman bu sıkıntıyı ben de yaşardım.

O şeker kutuları, sakız kutuları sürekli ses çıkarır insanın cebinde. Çok gıcık olurdum buna. Sonra bu kutu gibi olanlar çıkmıştı. Böyle tablet tablet sakızlar… Bu arada onlar da şimdi… Sigara içmeyince tabii artık onlara çok ihtiyaç duymuyorsun ama ne kadar pahalı ya sakız dediğin şey ya.

İyi ki bırakmışım yani, zaten o berbat koku. Yazık, günah bile… Sağlığınıza ve havayı da kirletiyorsunuz. Şu duraklarda, şu otobüste inince hemen en azından yakmayın. İçiyorsanız bile bir çıkın, bir köşeyi bir geçin ondan sonra…

Diyeyim mi, sosyal mesajımızı da verelim. Kamu spotu yapalım: Sigara sağlığa zararlıdır. Cebinize, atmosfere, ekonomiye… Yani sadece sigara satan, dünyayı da bataklığa sürükleyen firmalara yarar yani. Diğer herkese zarar.

Ve gelelim son alıntıma… Ve bu aynı zamanda kitabın da sonu ama yani çok da spoiler değil, diye onu da paylaşmak istiyorum.

“Kayo’nun yaklaştığını gördüm. Bu gerçek Kayo, gerçekten var olan Kayo’ydu. Dağınık topuz yaptığı saçları, makyajsız yüzüyle kulağıma yaklaştı, aynada gördüğüm hafifçe gülümseyen dudaklarının arasından gümüş dişleri parıldıyordu.
Kayo dikkatle kulağıma eğilip başkalarının duyamayacağı kadar kısık ama ateşli sesiyle mırıldandı:
‘Altmış yaşına da gelsen sana benim sevimli, yakışıklı prensim demeye devam edeceğim.’”(s.72)

Diyor ve bitiyor. Buradan öncesi var aslında. Buradan öncesinde yine dünya çapında bir yıldız, bir oyuncuyla karşılaşıyor. O mu geri kalan yıldız? Onu biraz böyle inceliyor ve adam o kadar yaşlanmış ki… Yani çok tabii dokunulmaz, gökyüzünde yıldızların arasında dokunulmaz bir mertebede gibi görünse de, bu yıldızımız onu incelerken onun o halini görünce… Onun yaşlılığını anlıyor, kendisini bile yani… Gördüğünüz, ne kadar daha 23 yaşında yaşlı hissediyor yani.

Çok belli ya, bu oyuncu o yaşa gelemeden bir şekilde hayatına son verecek ama neyse ki onu görmüyoruz. En azından o kadar ilerletmemiş bu kitabı yazar ama… Keşke yani bu karakter belki intihar etmeseydi ve kendisi etmeseydi… Kendisi bu sefer o hayat oyununda resti çekmiş ve kaybetmiş maalesef. Gerçi dediğim gibi çok da araştırmadım. Değişik de bir karaktermiş.

Şimdi çok hayatını da araştıramadım. İlk defa böyle okuyormuşum yanına… Bir kitabını böyle kütüphanede de olsa okumuş oldum bir yarım saat içinde. Yani yanıma üç kitap alırken bir de böyle bonus gibi dördüncüyü de bu arada okuyunca güzel oluyor. Bilmiyorum, bir pazar günü keyfi olarak bunu ayda bir en azından yapmak bana hoş geliyor.

Ve bu sefer o kütüphanede kedimiz de yoktu. Ortalıkta dolmadı. Yanıma gelmedi. Ama rahatsız eden, telefonda müzik dinleyen, bangır bangır yayın yapan insanlar da yoktu. Bunları niye anlatıyorum bilmiyorum. Buraya kadar okuduğunuz için sizlere de teşekkür ediyorum.